Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ - Toccata and Fugue in D minor

(Άιζεναχ 1685 – Λειψία 1750). Μέλος μιας γερμανικής δυναστείας μουσικών, χρειάσθηκε να περάσουν 100 χρόνια από τον θάνατό του για να αναγνωρισθεί η μεγαλοφυΐα του. Στα έργα του συνυπάρχουν η έμπνευση και ο απόλυτος διανοητικός έλεγχος σε μια σύνθεση σχεδόν μυστηριακή. Πατέρας της αρμονίας και της αντίστιξης, έδωσε τις βάσεις της σύγχρονης μουσικής και είναι δημιουργός της εκκλησιαστικής. Ένας παγκόσμιος μουσουργός  με κολοσσιαίο έργο (ορατόρια, φούγκες, όλα τα είδη της εκτός από όπερες),  που συνδύασε το λατινικό με το γερμανικό πνεύμα. Ψάλλει την απολύτρωση από την πρόσκαιρη ζωή και συγκεντρώνει τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση.

Toccata and Fugue in D minor



Η τοκάτα είναι μουσική ελεύθερη φόρμα, αυτοσχεδιαστική, με περίτεχνη γραφή, και δεξιοτεχνία του ερμηνευτή (εδώ στον Μπαχ το όργανο). Συνήθως προλογίζει μια φούγκα στην ίδια τονικότητα, η οποία περιλαμβάνει διάφορα είδη αντιστικτικής σύνθεσης που βασίζονταν στη μίμηση, ειδικότερα το είδος που ονομάζουμε σήμερα κανόνα (πολυφωνικό έργο).
Το έργο του Μπαχ ξεκινάει με ένα ελεύθερο άνοιγμα (τοκάτα), μια φευγαλέα διαίρεση (φούγκα) και ένα μικρό κλείσιμο. Η σύνδεση με τη νοτιογερμανική σχολή επισημάνθηκε από τον βιογράφο του Μπαχ το 1873.
Η τοκάτα κάνει την είσοδό της με ένα βασικό μοναχικό προανάκρουσμα με υψηλά διαστήματα του οργάνου, διπλασιασμένα στην οκτάβα.
Πολλές θεωρίες έχουν διατυπωθεί για την αρχική μορφή του έργου και ποιοι συμμετείχαν στη «μετεξέλιξή» του.

«Φαντασία» του Γουόλτ Ντίσνεϋ



Η καταπληκτική ταινία του Ντίσνεϋ «Φαντασία» (1940) ανοίγει με αυτή την «Τοκάτα και Φούγκα» σε ενορχήστρωση του Λέοπολντ Στοκόφσκι (1927).

M.M.

Σπύρος Περιστέρης - Μινόρε της αυγής

(Σμύρνη 1900 - Αθήνα 15.3.1966). Σπουδαίος μουσικός, με μεγάλες γνώσεις και σπάνιο ταλέντο. Εξαίρετος οργανοπαίκτης (μαντολίνο, μπουζούκι, κιθάρα κ.ά.), μοναδικός ενορχηστρωτής, ικανότατος συνθέτης και καλλιτέχνης με ιδιαίτερο ένστικτο στον εντοπισμό ταλέντων.

Από μικρός έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τα μουσικά όργανα. Το 1916 μετακόμισε με την οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη, όπου, παρά τις οικονομικές δυσκολίες, κατόρθωσε να σπουδάσει στο νυχτερινό τμήμα της Ιταλικής Σχολής και να αποφοιτήσει έχοντας μάθει την ιταλική και τη γερμανική γλώσσα. Γύρω στο 1918 επέστρεψε στη Σμύρνη και, παρά το νεαρό της ηλικίας του, ηγήθηκε της περίφημης σμυρναίικης Εστουδιαντίνας «Τα Πολιτάκια», αντικαθιστώντας τον πατέρα του μετά τον θάνατό του, ενώ συμμετείχε στην ανασυγκρότησή της στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου.

Στη δισκογραφία ξεκίνησε ως οργανοπαίκτης (μαντολίνο) από ηχογραφήσεις στη Σμύρνη και στην Πόλη την περίοδο 1919-1922. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε στην Αθήνα όπου έμεινε για το υπόλοιπο της ζωής του, ενώ για περισσότερα από τριάντα χρόνια (1931-1965) θα πρωταγωνιστήσει στα δισκογραφικά δρώμενα της Ελλάδας ως διευθυντής της εταιρείας Odeon-Parlophon, αλλά και ως συνθέτης. 

Η προσευχή του μάγκα - Ρεμπέτικο

Θεέ μου μεγαλοδύναμε
με τον Γιώργο Ξηντάρη

Θεέ μου μεγαλοδύναμε
με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη και τον Τζίμη Πανούση

Θεέ μου μεγαλοδύναμε που 'σαι ψηλά 'κει πάνω

ρίξε λιγάκι τουμπεκί, Θεούλη μου, στον αργιλέ μου απάνω

Εκεί ψηλά στης εκκλησιάς στις σκοτεινές (αψηλές) καμάρες

αρχίσαμε τις ντουμανιές (ανάψαμε τις τσιμπουκιές)

Θεούλη μου σα να 'τανε λαμπάδες

Μπρος στον Άγιο Σπυρίδωνα με τ' άσπρα του τα γένια

του σκάω (τραβάω) μία ντουμανιά, Θεούλη μου ξεραίνεται στα γέλια

Κι όταν ανάψει ο αργιλές κι έρθουμε στο ντουμάνι

βάλε όλους τους αγγέλους σου, Θεούλη μου, να πουν το νάνι νάνι

Αντόνιο Βιβάλντι - Οι Τέσσερις Εποχές (Le Quattro Stagioni)

(Βενετία 1678 - Βιέννη 1741). Γνωστός και ως «κοκκινομάλλης παπάς» (il prete rosso). Δεξιοτέχνης του βιολιού και πολυγραφότατος συνθέτης. Χειροτονήθηκε ιερέας αλλά απαλλάχθηκε από τα καθήκοντά του και διορίστηκε καθηγητής βιολιού στο ίδρυμα Ospedale della Pieta της Βενετίας, ένα εκκλησιαστικό άσυλο απόρων κοριτσιών, για τα οποία συνέθεσε τα έργα του, που είναι τα περισσότερα συγκεντρωμένα σε συλλογές. Η μουσική του δυστυχώς ξεχάστηκε μετά τον θάνατό του και ξαναήρθε στην επιφάνεια τον 20ό αιώνα.

Περί το 1725 ο Βιβάλντι εξέδωσε τις Τέσσερις εποχές (Άνοιξη, Καλοκαίρι, Φθινόπωρο, Χειμώνας), που είχε συνθέσει λίγα χρόνια νωρίτερα, και είναι τα πρώτα τέσσερα από μια σειρά κοντσέρτων με τον γενικό τίτλο Il cimento dell’ armonia e dell’ inventione (O ανταγωνισμός ανάμεσα στην Αρμονία «Λογική» και στην Επινόηση «Φαντασία»). Τα τέσσερα κοντσέρτα είναι γραμμένα για βιολί και ορχήστρα εγχόρδων, αποτελούνται από τρία μέρη και περιέχουν ονοματοποιητικά ευρήματα, όπως «Το κελάηδισμα των πουλιών» (Άνοιξη), «Ο κούκος», «Οι άνεμοι» (Καλοκαίρι), «Το ζώο που ξεφεύγει» (Φθινόπωρο), «Τα δόντια που χτυπούν» (Χειμώνας). Συγκαταλέγονται σήμερα ανάμεσα στα δημοφιλέστερα έργα που γράφτηκαν ποτέ, ένα από τα πιο υπέροχα της μουσικής μπαρόκ. Η επίκληση της φύσης μέσα από τη μουσική με τη χρήση μουσικών οργάνων για τη μίμηση των ήχων της στο πιο διάσημο δείγμα.

Μ.Μ.

Άνοιξη (αλέγκρο)

Το ξύπνημα της άνοιξης, Το κελάιδισμα των πουλιών,
Το ψιθύρισμα της πηγής, Η καταιγίδα.

Καλοκαίρι (αλέγκρο νον μόλτο)
Ο κάματος της ζέστης, Ο κούκος, Το τρυγόνι, Η καρδερίνα, Απαλή αύρα,
Διάφοροι άνεμοι, Ο θρήνος του νεαρού χωρικού.

Φθινόπωρο (αλέγκρο)
Χωρικοί χορεύουν και τραγουδούν, Ο μέθυσος, Ο κοιμισμένος μέθυσος.

Χειμώνας (αλέγκρο)
Περπατώντας στον πάγο, Περπατώντας προσεκτικά και φοβισμένα,
Το πέσιμο, Τρέξιμο μετά το πέσιμο, Ο σιρόκος, Ο βοριάς και οι άλλοι άνεμοι.

Ο Μεγάλος Ερωτικός – Μια πραγματεία περί Έρωτος και Μουσικής

Εξώφυλλο Γιάννης Μόραλης

Ταπεινά προσκυνούμε (όχι όπως χρησιμοποιείται με τη θρησκευτική έννοια η λέξη, αλλά με την ακριβή, την απότιση σεβασμού, και συνάμα δέους) σε αυτό το διαμάντι της ελληνικής μας μουσικής. Θέλει στάση προσοχής, σαν να μετέχεις σε μια τελετή μύησης, για να αφεθείς στην αρτιότητα αυτού του μουσικού επιτεύγματος. Ακόμη και το ένστικτο σου απαγορεύει κάποια παρεκτροπή μήπως μολύνεις  κάτι από το δημιουργικό πνευματικό σύνολο. Ο Μάνος Χατζιδάκις πρέπει να βρέθηκε συντροφιά για πολλά μερόνυχτα με τις Ελικωνιάδες Μούσες της Πιερίας, και περισσότερο με την Ερατώ και την Τερψιχόρη, που θα ήταν η  πηγή έμπνευσής του.

Συγκέντρωσε ένα απάνθισμα έντεκα ερωτικών ποιημάτων (όλα τα ποιήματα ακολουθούν μετά το τέλος του κειμένου) από την αρχαιότητα ως τον 20ό αιώνα και συνέθεσε μια «λειτουργία – κάτι σαν τους εσπερινούς αγίων σ’ ερημοκλήσια μακρινά με τη συμμετοχή φανταστικών αγγέλων, εραστών, παρθένων και εφήβων».

Γιώργος Ζαμπέτας - Ο γνήσιος μάγκας

(Αθήνα 25.1.1925 - 11.3.1992). Συνθέτης, στιχουργός, τραγουδιστής, οργανοπαίκτης. Γεννήθηκε  στην Ακαδημία Πλάτωνος. Ήταν γιος κουρέα που έπαιζε μπουζούκι, κιθάρα και μαντολίνο. Ο ίδιος άρχισε να μαθαίνει μπουζούκι από έξι χρόνων, παίρνοντας κρυφά το μπουζούκι του πατέρα του που ήταν κρεμασμένο στο κουρείο.

Προτού καθιερωθεί έκανε διάφορα χειρωνακτικά επαγγέλματα. Όταν υπηρετούσε τη θητεία του ως σμηνίτης έκανε εκπομπές στο ραδιοσταθμό των Ενόπλων Δυνάμεων, τις οποίες συνέχισε και μετά (1950-1957). Από το 1950 αρχίζει να δουλεύει επαγγελματικά στα πάλκα λαϊκών κέντρων.

Στη δισκογραφία μπήκε το 1953 με το τραγούδι «Σαν σήμερα, σαν σήμερα» σε στίχους του μετέπειτα βασικού συνεργάτη του Χαράλαμπου Βασιλειάδη (Τσάντα) που το τραγούδησε ο Πρόδρομος Τσαουσάκης. Τον ίδιο χρόνο παντρεύεται και στη συνέχεια αποκτά τρία παιδιά, δύο κόρες και  έναν γιο, τον Μιχάλη, ο οποίος θα ακολουθήσει τα χνάρια του στο μπουζούκι. Ως το 1960 ηχογράφησε 36 τραγούδια στις 78 στροφές.

Με τον Μάνο Χατζιδάκι

Το 1959 τον επιλέγει ο Μάνος Χατζιδάκις ως σολίστ στις συνθέσεις του ενώ τα επόμενα χρόνια συμμετείχε παίζοντας μπουζούκι σε τραγούδια των Μίκη Θεοδωράκη, Σταύρου Ξαρχάκου, Μίμη Πλέσσα, Γιάννη Μαρκόπουλου κ.ά. Με τη σιδερένια θέληση και την ανεξάντλητη υπομονή που τον χαρακτήριζαν ανεβαίνει σταθερά τα σκαλοπάτια της ιεραρχίας του λαϊκού τραγουδιού, δημιουργώντας «δική του σχολή» στη λαϊκή μουσική και κάνοντάς το μπουζούκι γνωστό στην οικουμένη.

Η δεκαετία του 1960 είναι γι’ αυτόν η πιο γόνιμη συνθετική περίοδος. Η γνωριμία του μάλιστα με τον ποιητή Δημήτρη Χριστοδούλου οδηγεί σε μια σειρά από αριστουργηματικά τραγούδια όπως «Δεν έχει δρόμο να διαβώ», «Τα δειλινά», «Με τον Βοριά» κ.ά. Συνεργάστηκε επίσης, εκτός από τον Χ. Βασιλειάδη, με τους Πυθαγόρα, Καγιάντα, Πρετεντέρη, Παπαδόπουλο, Τζεφρώνη, Παπαγιαννοπούλου.

Με τη μούσα του Βίκυ Μοσχολιού

Όλα τα τραγούδια του αντιπροσωπεύουν τη δική τους εποχή και ταυτόχρονα φέρουν τη σφραγίδα της ερμηνείας μεγάλων λαϊκών τραγουδιστών (Πρ. Τσαουσάκης, Στρ. Παγιουμτζής, Στ. Καζαντζίδης, Πόλυ Πάνου, Π. Γαβαλάς, Γρ. Μπιθικώτσης, Βίκυ Μοσχολιού, Μαρινέλλα , Τ. Βοσκόπουλος κ.ά.)

Έγραψε μουσική για πολλές ελληνικές ταινίες καθώς και για θεατρικές επιθεωρήσεις και έλαβε μέρος ως δεξιοτέχνης του μπουζουκιού σε διεθνή φεστιβάλ στην Ευρώπη και στην Αμερική. Εμφανίστηκε στην τηλεόραση και σε ραδιοφωνικές εκπομπές της Αμερικής και του BBC και θαυμάστηκε ιδιαίτερα για τον αυθορμητισμό του και τον ιδιαίτερο τρόπο που εκτελούσε τη «δυτικότροπη» μουσική του και για τις μελωδικές και ευρηματικές εισαγωγές του.

Η μουσική αυλαία για τον Γιώργο Ζαμπέτα έπεσε το 1991 με το τραγούδι  «Χίλια περιστέρια» που ερμήνευσε ο ίδιος. Άφησε κληρονομιά ένα μεγάλο έργο (η συνολική δισκογραφία του ξεπερνά τα 500 τραγούδια) που αγαπήθηκε από το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού λαού και ο ίδιος πέρασε στο πάνθεον των μεγάλων της λαϊκής μας μουσικής.

Πού 'σαι Θανάση 

(Μουσική Γιώργος  Ζαμπέτας - Στίχοι Χαράλαμπος Βασιλειάδης)

Μίκης Θεοδωράκης - Άξιος εστί

(Χίος, 29 Ιουλίου 1925). Με καταγωγή από χωριό των Χανίων Κρήτης, γιος ανωτέρου δημοσίου υπαλλήλου, πέρασε τα πρώτα 18 χρόνια της ζωής του σε διάφορες πόλεις της ελληνικής επαρχίας όπως Μυτιλήνη, Σύρος και Αθήνα, Γιάννενα, Κεφαλλονιά, Πύργο, Πάτρα και κυρίως στην Τρίπολη, λόγω των μεταθέσεων του πατέρα του.

Το πρώτο μουσικό όργανο που έπιασε στα χέρια του ήταν βιολί, με το οποίο δημιούργησε τα πρώτα του σχεδιάσματα το1937 στην Πάτρα και με μεγαλύτερο ζήλο αργότερα στον Πύργο. Οι μουσικές του σπουδές αρχίζουν με μαθήματα πιάνου στο Ωδείο της Τρίπολης και από τότε άρχισε να διαφαίνεται ότι η ζωή του θα μοιραζόταν ανάμεσα στη μουσική και σε αγώνες για ανθρωπιστικές αξίες.

Στην Τρίπολη το 1943, σε ηλικία μόλις 17 ετών, δίνει την πρώτη του συναυλία παρουσιάζοντας το έργο του Κασσιανή και παίρνει μέρος στην αντίσταση κατά των κατακτητών. Στη μεγάλη διαδήλωση της 25ης Μαρτίου 1943 συλλαμβάνεται για πρώτη φορά από τους Ιταλούς και βασανίζεται. Διαφεύγει στην Αθήνα, όπου οργανώνεται στο ΕΑΜ και αγωνίζεται κατά των Γερμανών κατακτητών. Συγχρόνως σπουδάζει στο Ωδείο Αθηνών με καθηγητή τον Φιλοκτήτη Οικονομίδη.

Μετά την απελευθέρωση ξεσπά ο Εμφύλιος. Ο Θεοδωράκης, λόγω των προοδευτικών του ιδεών καταδιώκεται από τις αστυνομικές Αρχές. Για ένα διάστημα ζει παράνομος στην Αθήνα χωρίς να σταματήσει την επαναστατική του δράση. Τελικά συλλαμβάνεται και εξορίζεται στην αρχή στην Ικαρία και στη συνέχεια στο επονομαζόμενο στρατόπεδο θανάτου, στη Μακρόνησο.