To αστραφτερό «Χαμόγελο της Τζοκόντας» του Μάνου Χατζιδάκι

Απόγευμα Κυριακής, φθινόπωρο του 1963. Η 5η Λεωφόρος της Νέα Υόρκης γεμάτη κόσμο. Ανάμεσα στο πλήθος περπατά μια γυναίκα μόνη. Στην προθήκη ενός βιβλιοπωλείου η «Τζοκόντα» του Λεονάρντο ντα Βίντσι κοσμεί το εξώφυλλο ενός βιβλίου. Και ένα μουσικό θέμα του Βιβάλντι ακουσμένο πρόσφατα... Ένας κάπως ευτραφής κύριος, ο οποίος περπατούσε στο φόντο μιας παρέλασης, συνδυάζοντας μέσα του τα παραπάνω –«σε έναν συγκερασμό απελπισίας και αναμνήσεων», όπως αργότερα θα εξομολογηθεί– τα μετέπλασε σε έναν από τα πιο εμπνευσμένους δίσκους της νεότερης μουσικής ιστορίας: στο «Χαμόγελο της Τζοκόντας».
Ο κύριος του σχεδόν κινηματογραφικού σκηνικού δεν ήταν άλλος από τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος εξομολογείται στο σημείωμα του δίσκου:

«Ο Σταυρός του Νότου», ένα μουσικό σημείο προσανατολισμού

Αυτός ο δίσκος με το όνομα ενός αστερισμού, του πιο φωτεινού του νότιου ημισφαιρίου, είναι πάνω από τριάντα χρόνων, διατηρείται ωστόσο αλώβητος, ο χρόνος τον αγαπάει, και, κόντρα, του προσθέτει τιμή και αξία ώσπου έχει γίνει ανεκτίμητος. Αναντίρρητα είναι πια κλασικός και εις πείσμα της εποχής που κυκλοφόρησε έγινε και εμπορικότατος.
Άλλα τα ακούσματα τότε. Δεν μπορώ να αποφύγω το προσωπικό. Γυρίζοντας πίσω θυμάμαι ότι ήμασταν νέοι και οι φίλοι με κορόιδευαν που τον άκουγα, όχι ότι δεν ήταν εκείνοι, ας πούμε, του «ποιοτικού». Παρ’ όλα αυτά τους ξένισε. Εμένα, μου έδωσε την ευκαιρία κατά πρώτον να γνωρίσω τον Νίκο Καββαδία. Αυτόν τον μεγάλο ποιητή που με ταξίδεψε στις ανοιχτές θάλασσες, στους ωκεανούς, σε μέρη εξωτικά και άγνωστα. Και ας ζαλίζομαι πάνω στα καράβια, έτρεχα μαζί του τολμηρή και ατρόμητη να ζήσω και εγώ νοερά αυτές τις μοναδικές εμπειρίες που μας πρόσφερε με τις τόσο γλαφυρές εικόνες, τις περιγραφές, ό,τι παράξενο κι αληθινό δημιουργούσε η φύση από τη μια άκρη της γης μέχρι την άλλη, μαζί με τον έρωτα, τη φιλία, ανθρώπους κοσμοπολίτες, σκληρές συνθήκες ζωής, χούγια, και όλα αυτά τα συναισθήματα που είχα τότε την αίσθηση ότι μόνο οι ναυτικοί μπορούσαν να τα νιώσουν με αυτόν τον τρόπο.

Βασίλης Τσιτσάνης, ο αναμορφωτής του ρεμπέτικου

Την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 1915, ανήμερα του Αγίου Αθανασίου, γεννήθηκε ο Βασίλης Τσιτσάνης στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας (εξ ου και το παρατσούκλι του «Βλάχος»). Ήταν το τέταρτο από τα έξι παιδιά του Κώστα και της Βικτωρίας Τσιτσάνη, οι οποίοι κατάγονταν από την Ήπειρο: ο πατέρας του (τσαρουχάς το επάγγελμα) από το Μέτσοβο και η μητέρα του από τα Ζαγόρια.
Τα πρώτα μουσικά ακούσματα του Βασίλη ήταν από μια ιταλική μάντολα που είχε ο πατέρας του. Στο σπίτι τους στα Τρίκαλα μαζεύονταν συχνά παρέες φίλων και ο πατέρας Τσιτσάνης έπαιζε και τραγουδούσε. Τη μάντολα όμως, την οποία αργότερα ένας οργανοποιός τη μετέτρεψε σε μπουζούκι, δεν άφηνε να την αγγίξουν καν τα αγόρια του (ειδικά ο Βασίλης, που έδειχνε μια ιδιαίτερη περιέργεια για το όργανο), καθώς φοβόταν μήπως χάνουν χρόνο από τα μαθήματά τους. Έτσι μπολιάστηκε μουσικά ο μικρός Βασίλης.
Το 1927 πεθαίνει ο πατέρας του και ο Βασίλης μπαίνει για τα καλά στη βιοπάλη, παράλληλα όμως ξεκινάει αθόρυβα, αλλά πολύ δημιουργικά, η πορεία του στη μουσική σκηνή. Τα πρώτα του μαθήματα τα πήρε από έναν Ιταλό μαέστρο, τον Γκιόσα, που εκείνη την περίοδο επισκεπτόταν τα καλοκαίρια τα Τρίκαλα με το Τρίο Μπαρόνι από τη Ρώμη. Ο Τσιτσάνης, σε ηλικία 12 ετών, έπαιζε μαζί τους βιολί στα διαλείμματα του κινηματογράφου Πανελλήνιον, στις προβολές των βωβών ταινιών.

Αττίκ (Κλέων Τριανταφύλλου) – ένας ευαίσθητος ρομαντικός

Αθήνα ή  Ζαγαζίκ Αιγύπτου 1882-1895(;).
Η πλέον καθοριστική φυσιογνωμία του ελαφρού τραγουδιού του Μεσοπολέμου, σημαντικότερος εκπρόσωπός του, βασισμένου σε γαλλικά πρότυπα. Τα τραγούδια του, όχι γραμμένα για τον εντυπωσιασμό της επιθεώρησης, αλλά περιγραφές της ίδιας του της ζωής, αντανακλούν έναν υπερφορτισμένο συναισθηματικό κόσμο με ποιητική διάθεση, τεχνική αρτιότητα, πικρό χιούμορ και μελωδική έμπνευση. Ήταν ο ίδος στιχουργός και τραγουδιστής των τραγουδιών του, σκηνικός εμψυχωτής και πιανίστας.
Στο μικρό θέατρό του, στη «Μάντρα» (από το 1930), στην οδό Μηθύμνης και στο ύψος της Φωκίωνος Νέγρη, ανέδειξε και συνεργάστηκε με πολλούς τραγουδιστές και ηθοποιούς. Νίκος Μοσχονάς, Πάολα, Λουίζα Ποζέλλι, Νινή Ζαχά, Ντιριντάουα, Τραϊφόρος, Ζωή Νάχη, Ορέστη Λάσκος, Κάκια Μένδρη και πολλά άλλα είναι τα ονόματα, μαζί με τη Δανάη Στρατηγοπούλου από την οποία παίρνουμε τις περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή του. Όσο ζούσε ήταν αντιεμπορικός ως προς τους δίσκους του, που αρχίζουν να γνωρίζουν δημοτικότητα περί το 1945-50, κατά την εποχή που διαδίδεται  το ρεμπέτικο σε ένα πλατύτερο κοινό.

Οι «Όρνιθες», το Θέατρο Τέχνης, και ο Χατζιδάκις

Οι «Όρνιθες», το πιο άρτιο αριστοφανικό έργο, παίρνουν το όνομά τους από τον χορό τους. Είναι μια αλληγορική και ουτοπική κωμωδία που ανέβηκε πρώτη φορά στα Μεγάλα Διονύσια το 414 π.Χ, με διδάσκαλο της παράστασης τον Καλλίστρατο, και έλαβε τη 2η θέση στον δραματικό αγώνα. Ο Πεισθέταιρος και ο φίλος του Ευελπίδης, στην πλοκή του έργου, απογοητευμένοι από τη δικομανία των Αθηναίων, αναζητούν έναν τόπο για να ιδρύσουν μια νέα πόλη, περιπλανώμενοι μεταξύ ουρανού και γης. Το χτίσιμο της πόλης στον αιθέρα με τη βοήθεια των πουλιών συναντά την αντίδραση των θεών, που φοβούνται ότι η νέα πόλη, η Νεφελοκοκκυγία, θα αποκόψει τους ανθρώπους από τους θεούς και οι προσφορές των ανθρώπων δεν θα φθάνουν στον ουρανό. Ο Πεισθέταιρος, εν τέλει, καταφέρνει να τα βγάλει πέρα με όλους, με όπλα τη σάτιρα, την ειρωνεία αλλά και κωμικές απειλές και χειροδικία.
Ο Κάρολος Κουν θα σκηνοθετήσει για το Θέατρο Τέχνης τους «Όρνιθες», και η παράσταση αυτή θα μείνει αλησμόνητη. Παρουσιάζεται για πρώτη φορά το 1959 στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Με μια καλλιτεχνική συνάντηση τεσσάρων ογκόλιθων: Μάνος Χατζιδάκις μουσική, Κάρολος Κουν σκηνοθέτης της παράστασης, Γιάννης Τσαρούχης σκηνικά και κουστούμια, Ραλλού Μάνου χορογραφίες.

Ο Δήμος Μούτσης και ο «Άγιος Φεβρουάριος»

Γεννημένος το 1938 ο Δήμος Μούτσης, περιλαμβάνεται στη χορεία των σημαντικών Ελλήνων συνθετών που γέννησε αυτή η χώρα. Ξεκίνησε, μέσα σε δύσκολες εποχές, να μαθαίνει βιολί με τη γνωστή ποιήτρια και μεταφράστρια Ιουλία Ιατρίδη, η οποία ήταν και δασκάλα βιολιού. Τελείωσε τις σπουδές του στη Μουσική στο Ωδείον Αθηνών λαμβάνοντας το πρώτο βραβείο παμψηφεί. Ο συνθέτης πρωτοεμφανίζεται προς τα τέλη της δεκαετίας του 1960, σε μια περίοδο που τα πολιτικά πράγματα της χώρας ήταν μεν ρευστά, ωστόσο στον πνευματικό τομέα υπήρχε άνθηση και το έδαφος ήταν αρκετά γόνιμο. Η πορεία του περιπετειώδης, ανήσυχη και, φυσικά, άκρως δημιουργική.

Ελένη Καραΐνδρου - σφραγίδα στην Έβδομη Τέχνη

Η Ελένη Καραΐνδρου απέκτησε φήμη σε ολόκληρη την Ευρώπη από τη μουσική που συνέθεσε για τις περισσότερες ταινίες του Θόδωρου Αγγελόπουλου.
Η Ελληνίδα συνθέτις ωστόσο εργάσθηκε επίσης και με άλλους σκηνοθέτες όπως ο Κρις Μάρκερ, ο Ζυλ Ντασέν, ο Λευτέρης Ξανθόπουλος («Καλή πατρίδα, σύντροφε» 1986, βραβείο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης), ο Πάνος Κοκκινόπουλος κ.ά. Σήμερα θεωρείται μία από τις πιο διακεκριμένες συνθέτιδες της Ελλάδας και μία από τις πιο σημαντικές της εποχής μας παγκοσμίως.
Γεννήθηκε στο Τείχιο Φωκίδας το 1939, ένα μικρό χωριό, ακούγοντας τους ήχους της φύσης. «Ακόμη έχω τις αναμνήσεις της νιότης μου, τον ήχο του ανέμου, τη βροχή, τη σιωπή, το χιόνι και τη λαϊκή μουσική που συνήθιζα να ακούω στα διάφορα πανηγύρια, τα τραγούδια των αγροτών και φυσικά τις βυζαντινές μελωδίες στην εκκλησία».

Ο «Θεσσαλικός κύκλος» του Γιάννη Μαρκόπουλου

Ο «Θεσσαλικός κύκλος» κυκλοφόρησε το 1973, έναν χρόνο προτού πέσει στην Ελλάδα η χούντα των συνταγματαρχών. Ένας πολύ ξεχασμένος δίσκος, δυστυχώς, και όχι όσο θα έπρεπε αναγνωρισμένος. Το έργο είναι ένα αφιέρωμα στους κολίγες αγρότες και στον αγώνα τους, που έγραψαν ιστορία στις αρχές του 20ού αιώνα. Ο Γιάννης Μαρκόπουλος έντυσε μουσικά τους θαυμάσιους λαϊκούς στίχους του Κώστα Βίρβου, που βρίθουν εν μέσω χιούμορ και σάτιρας κοινωνικού και υποκρύπτοντος πολιτικού νοήματος. Ολόκληρη η δομή του δίσκου και ο καλά συγκαλυμμένος στίχος με μανδύα που έμοιαζε ανώδυνος του επέτρεψε μέσα στην επταετία να αναδειχθεί και να αγαπηθεί. Το έργο κυκλοφόρησε σε διπλό δίσκο με εξώφυλλο ένα παραδοσιακό υνί σχεδιασμένο από τον ζωγράφο Δημήτρη Μυταρά, και ο συνθέτης έγραφε: «Στον “Θεσσαλικό κύκλο”, τη μουσική παράσταση, υπάρχουν δύο δυνάμεις.

Κώστας Χατζής, ο τραγουδοποιός της μπαλάντας

Ο αθίγγανος τραγουδοποιός, ο ερμηνευτής με την ιδιαίτερη φωνή, την κιθάρα, και το ξεχωριστό προσωπικό ύφος, που είχαμε την τύχη να τον χαρούμε σε πολλά είδη μουσικής – μπαλάντα, έντεχνο, νέο κύμα κ.ά. Ξεχώρισε στη δεκαετία του 1960 κομίζοντας πρώτα ένα ήθος αλλά και ένα είδος μουσικής που συγκίνησε εκείνη την εποχή, εν πρώτοις με τα υπέροχα ερωτικά τραγούδια του που μιλούσαν για έρωτα και αγάπη με την αληθινή τους έννοια και που πια οι  αδυσώπητοι καιροί μας έχουν αφανίσει τούτα τα χαρακτηριστικά τους. Επίσης, εξίσου σημαντικά ήταν τα κοινωνικά και αντιρατσιστικά τραγούδια του και υπερασπίστηκε με πάθος τους αδύναμους. Τραγούδια που κατήγγελλαν κάθε αδικία και με τα οποία ταυτίστηκαν αφάνταστα εκείνες οι γενιές. Ένα λαμπερό αστέρι με ένα ιδιότυπο επαναστατικό θα λέγαμε τραγούδι για εκείνο τον καιρό.

Τα Δακρυσμένα Μάτια του Μίκη Θεοδωράκη ψηλά στα Ιμαλάια

Τα «Δακρυσμένα Μάτια» ανήκουν στους «Λιποτάκτες», από τα ομορφότερα έργα του μεγάλου μας συνθέτη, που αποτελούνται από τέσσερα τραγούδια: «Θα γίνεις δικιά μου» («Όμορφη Πόλις»), «Αυγή αφράτη» («Σκέπασε ατμός τον έρωτά μας»), «Δακρυσμένα μάτια», και το υπέροχο «Χάθηκα». Γράφηκαν μεταξύ 1952-1954 (Χανιά - Αθήνα - Παρίσι) με στίχους του αδελφού του συνθέτη, τελειόφοιτου λυκείου τότε, Γιάννη Θεοδωράκη, ποιητή και δημοσιογράφου, και ηχογραφήθηκαν το 1960.
Τραγούδια πολύ προσωπικά που ο Μίκης θεώρησε –άριστα πράττοντας– ότι ήταν εκείνος που έπρεπε να τα ερμηνεύσει. Και όντως είναι συγκλονιστικός, και για όποιον δεν το ξέρει, νομίζουμε αγνώριστος. Σαν να τραγουδάει ύμνους καρδιάς με άπειρο λυρισμό.

Ένας όμηρος - του Μίκη Θεοδωράκη

Τον Οκτώβριο του 1961 έφτανε στα χέρια του Μίκη Θεοδωράκη, που τότε βρισκόταν στο Παρίσι, ένα θεατρικό έργο εμπνευσμένο από τον απελευθερωτικό αγώνα του ιρλανδικού λαού, που περιείχε και μια σειρά ποιημάτων.


Ήταν το έργο του Ιρλανδού Μπρένταν Μπίαν «Ένας Όμηρος», σε μετάφραση Βασίλη Ρώτα - Βούλας Δαμιανάκου. Έργο και ποιήματα (15 τον αριθμό) άρεσαν στον συνθέτη, που προχώρησε αμέσως στη μελοποίησή τους.

Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη - Μάνος Χατζιδάκις

Τον Μάρτιο του 1962 θα κυκλοφορήσει αυτός ο δίσκος με ενορχηστρωτή και διευθυντή ορχήστρας τον Μάνο Χατζιδάκι. Μπουζούκι παίζουν ο Κώστας Παπαδόπουλος με τον Λάκη Καρνέζη και τον Στέλιο Μακρυδάκη. Το εξώφυλλο του δίσκου έχει φιλοτεχνήσει ο Γιάννης Τσαρούχης.

Στο οπισθόφυλλο του δίσκου ο Μάνος έγραφε:

Ο τίτλος του έργου, μου βγήκε μέσα από το δεύτερο στίχο της «Έρημης Χώρας» του Έλιοτ, που πρωτογνώρισα το 1943 στη θαυμαστή μετάφραση του Γιώργου Σεφέρη.  

Ήμουν δεκαοχτώ χρονώ και ως τα είκοσί μου, που τελείωσε ο πόλεμος, ανακάλυπτα την Μεσόγειο, τον Ήλιο, τον Χριστό, την Ελλάδα και τα Ρεμπέτικα. Κάτι περίεργες και πρωτοφανέρωτες για μένα μελωδίες, μου κινήσαν την προσοχή και με φέρανε σε περιοχές πιο αυστηρές και πιο αληθινές.

Δημήτρης Μητρόπουλος, ο ρηξικέλευθος αρχιμουσικός

(Αθήνα 1896- Μιλάνο 1960)
Εξέχων αρχιμουσικός, συνθέτης και πιανίστας. Θα συντελέσει στην πραγματικά «Μεγάλη Στροφή», γύρω στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όντας ο πρώτος και φωτισμένος φορέας της Ανανέωσης στην Ελλάδα. Στην πρώτη του περίοδο δοκιμάζει ως συνθέτης, παράλληλα με τη χρήση στοιχείων δημοτικής μουσικής, τολμηρότερα αρμονικά ιδιώματα. Όταν επιστρέψει στην Ελλάδα μετά τις σπουδές του (1920-1924) ξεκινάει μια νέα ριζοσπαστική ατονική περίοδο, που πραγματοποιείται με μεγάλη επιδεξιότητα. Η στροφή όμως μετά το 1928 προς τη Διεύθυνση Ορχήστρας τον απορροφά ολοκληρωτικά.
Συνέθεσε έργα για πιάνο, μία όπερα (Soeur Beatrice - Αδελφή Βεατρίκη), έργα για φωνή και πιάνο και σκηνική μουσική. Το έργο του Σονατίνα για βιολί και πιάνο (περ. 1926) είναι η πρώτη δωδεκάφθογγη σύνθεση Έλληνα μουσικού.

Διονύσης Σαββόπουλος: Σπουδαίος τραγουδοποιός και πρώην επαναστάτης

Γεννημένος  στη Θεσσαλονίκη το 1944 κυκλοφορεί και εντυπωσιάζει αμέσως με τον πρώτο του δίσκο, και έναν από τους καλύτερούς του, «Το φορτηγό» (1966), ενώ αναγνωρίζεται ευρέως. Αν και ο μουσικός οργασμός εκείνης της εποχής καλά κρατεί, η φωνή, ο στίχος, και η μουσική μιλούν και δονούν τη νεολαία της εποχής του που σιγά σιγά θα τον λατρέψει. Πάντρεψε την ελληνική με τη δυτική μουσική βγάζοντας ένα θαυμάσιο αποτέλεσμα. Έπειτα από τρία χρόνια θα κυκλοφορήσει «Το περιβόλι του τρελού» που θα σημειώσει πολύ μεγάλη επιτυχία εντός και εκτός των τειχών, όπου υπάρχει ελληνισμός. Το 1971 κυκλοφορεί τον «Μπάλλο» και το 1972 το «Βρώμικο ψωμί». Φυλακίσθηκε από τη χούντα δύο φορές μέσα στο 1967 και έγινε σύμβολο αντίστασης. Το 1975 θα κυκλοφορήσει τα «Δέκα χρόνια κομμάτια», θα γράψει τη μουσική για την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Happy day»  και το 1977 θα προσεγγίσει τους «Αχαρνής» με τον  «Αριστοφάνη που γύρισε από τα θυμαράκια», και με τη συμμετοχή πολλών νέων καλλιτεχνών όπως o Νίκoς Παπάζoγλoυ, o Μαvώλης Ρασoύλης, o Πάvoς Κατσιμίχας, η Μελίvα Ταvάγρη, o Ηλίας Λιoύγκoς, o Νίκoς Ζιώγαλας και o Σάκης Μπoυλάς. Ακόμη σημαντικοί δίσκοι του είναι «Η ρεζέρβα» (1979) και τα «Τραπεζάκια έξω» (1983). 1986-1987  παρoυσιάζει  το «Ζήτω τo Ελληvικό Τραγoύδι», μια επιτυχημένη τηλεοπτική εκπoμπή για τα ελληνικά μουσικά δρώμενα.

«Τα Πέριξ» - Ρεμπέτικα διά χειρός Μάνου

Το ιστολόγιο δεν μπορεί να κρύψει την ιδιαίτερη προτίμησή του στον μεγάλο μας συνθέτη Μάνο Χατζιδάκι. Όταν πρωτακούσαμε τα «Πέριξ»  το 1974, δυστυχώς πολλοί δεν είχαμε ρεμπέτικα ακούσματα και ήταν η πρώτη μας επαφή με το είδος. Ενθουσιαστήκαμε. Ο Μάνος  μας μετέδωσε  την αγάπη του για το ρεμπέτικο –την απλή, σεμνή και μεγαλειώδη λαϊκή έκφραση–, όντας μυημένος και θαυμαστής του από όταν το ανακάλυψε στα καταγώγια και έγινε θαμώνας τους,  κάνοντας ταυτόχρονα έναν αγώνα να επιβάλλει αυτή τη μουσική στους αστούς και στους διανοούμενους εκείνης της εποχής που το κοίταζαν αφ’ υψηλού. Η διάλεξή του το 1948 στο Θέατρο Τέχνης θα είναι και το πρώτο βήμα  για να αναγνωρισθεί η αξία αυτού του κομματιού της ελληνικής μας μουσικής που όντως είχε παραγνωρισθεί. Και ασφαλώς δεν το εγκατέλειψε ποτέ. Συνέχισε να το υποστηρίζει και επέλεξε, με μουσική γνώση και ευαισθησία, μερικά τραγούδια  των  σπουδαιότερων  συνθετών, με  απόλυτο σεβασμό, και μάς έδωσε μια καθαρή εικόνα αλλά  με τη δική του ιδιοφυή μουσική ματιά. Θεωρούμε, αντικειμενικά,  ότι ο δίσκος, χωρίς καμία μίμηση, ακολουθεί με πλήρη πιστότητα το αυθεντικό ρεμπέτικο τραγούδι, και είναι ο μοναδικός.

Στο σπίτι του Μάνου

  Όταν περνάς το κατώφλι του σπιτιού του Χατζιδάκι, όλα γίνονται διστακτικά. Ελαφρά πατάς το χαλί. Κουμπω¬μένος κάθεσαι στον καναπέ. Με αγωνία περνάς ξυστά δίπλα από το πιάνο του. Σαν να φοβάσαι μην το γρατσουνίσεις και την ίδια στιγμή εύχεσαι να το ακούσεις να παίζει. Η φαντασία, όμως, δεν ξέρει από δισταγμούς. Τρέχει με χίλια. Και φτιάχνει εικόνες. Είναι αλλόκοτη η αίσθηση αυτού του σπιτιού. Σαν να κάθονται δίπλα σου, όχι ένα, αλλά πολλά πρόσωπα. Πολλοί άνθρωποι. Δεν αισθάνεσαι μόνος. Σαν η παρέα να μεγαλώνει συνεχώς. Ούτε έχεις την αίσθηση ότι είσαι σε μουσείο. λίγες φωτογραφίες δικές του, λίγα στολίδια. Και πολλές αναμνήσεις. Γιατί είναι ένα σπίτι ζωντανό, που σε κάνει να νομίζεις ότι ακούς φωνές και γάργαρα γέλια. Ότι, από κάθε γωνιά, περιμένεις κάποιος να βγει.
Τι περίεργο... Και με τον Γιώργο Χατζιδάκι, τον γιο του, να μιλάει αστείρευτα με διάθεση μικρού παιδιού και χατζιδακική φρεσκάδα, όντως η παρέα μεγαλώνει συνεχώς.
Τα πολλά πρόσωπα του Μάνου έρχονται και φεύγουν. Σου κλείνουν το μάτι. Ο Μάνος, ο γλυκατζής, που κρύβει σαν μικρό παιδί τον δίσκο με τα μελομακάρανα στο μπάνιο, πίσω από τα κουτιά με τα φάρμακα, όταν οι γιατροί του απαγόρευσαν τα γλυκά.
Ο παιχνιδιάρης Μάνος, που έχει φετίχ με τα κουτάκια των χαπιών και τα τακτοποιεί ανά χρώματα και σχήματα.

Νίκος Σκαλκώτας - άνοιξε της πύλες της μουσικής για την Ελλάδα

(Χαλκίδα 1904 - Αθήνα 1949). Κορυφαίος Έλληνας συνθέτης, εκπρόσωπος της σύγχρονης μουσικής. Μαθητής του Κουρτ Βάιλ, του Φ. Γιάρναχ και του Ά. Σένμπεργκ στο Βερολίνο (1921-1933). Αξίζει να σημειωθεί ότι όταν γύρισε από το Βερολίνο στην Αθήνα τον Μάιο του 1933 για να ξεφύγει από την καταπίεση του ανερχόμενου ναζισμού, συνάντησε εδώ όχι μόνο έλλειψη αναγνώρισης, αλλά και εχθρότητα και καταπίεση από τους ιθύνοντες της μουσικής τότε, που εντούτοις γνώριζαν την αξία του και τον φθονούσαν. Η Ελλάδα κατά κανόνα τρώει τα αξιόλογα παιδιά της, αλλά εκείνος αδιαμαρτύρητα δέχθηκε μια τελευταία θέση βιολονίστα στην Κρατική Ορχήστρα Αθηνών (ήταν εκπληκτικός βιολονίστας).
Κλεισμένος σε έναν δικό του κόσμο σιωπής, όντας σίγουρος ότι κανείς δεν τον καταλάβαινε, μπόρεσε να αναπτύξει ένα εντελώς προσωπικό ύφος, διαμορφώνοντας ένα δικό του δωδεκάφθογγο σύστημα (1935-1949). Χρησιμοποίησε επίσης και σειραϊκά ελεύθερα συστήματα σύνθεσης (1938-1949), ενώ συνέθεσε επίσης τονικά ή τροπικά έργα (Τριάντα έξι ελληνικοί χοροί για ορχήστρα, 1934-1936, Κλασική συμφωνία, και επίσης σουίτες, κοντσέρτα, μπαλέτα και έργα μουσικής δωματίου.

Μιχάλης Σουγιούλ - πατέρας του αρχοντορεμπέτικου

(Αϊδίνιο 1916 - Αθήνα 1918)
Ψευδώνυμο του Μιχάλη Σουγιουλτζόγλου, συγγενής της φωτογράφου Nelly’s. Πολυγραφότατος και σημαντικός συνθέτης, κατά τον Μεσοπόλεμο και έπειτα, ελαφράς μουσικής, που σε συνεργασία με τους στιχουργούς Αλέκο Σακελλάριο και Χρήστο Γιαννακόπουλο δημιούργησαν τη σχολή του αρχοντορεμπέτικου με δυτικές ενορχηστρώσεις και επίδραση από λαϊκούς ρυθμούς και καντάδες. Έγραψε μουσική για μεγάλο αριθμό παραστάσεων αλλά και για τον κινηματογράφο. Επιτυχίες που κρατούν στον χρόνο όπως: Άσ' τα μαλλάκια σου, Άρχισαν τα όργανα, Ο μήνας έχει εννιά, Απόψε το κορίτσι θέλει θάλασσα, Σβήστε με απ’ τον χάρτη, Αδύνατον να κοιμηθώ, Ζεχρά, Ας ερχόσουν για λίγο, Χαράμι, Το τραμ το τελευταίο και άλλα πολλά.
Η συνεργασία του με τους πιο δημοφιλείς τραγουδιστές –άντρες, γυναίκες– εκείνης της εποχής (Σοφία Βέμπο, Δανάη, Καίτη Μπελίντα, Στέλλα Γκρέκα, Μάγια Μελάγια, Κάκια Μένδρη και Νίκο Γούναρη, Τώνη Μαρούδα, Στελλάκη Περπινιάδη) ιδιαίτερα γόνιμη.

Ζεχρά

Η Ζεχρά γράφτηκε το 1938 σε στίχους του Αιμίλιου Σαββίδη. Είναι ένα μείγμα από ανατολίτικες επιρροές και δημοτικό ηπειρώτικο ρυθμό. Αυτά με μια ενορχήστρωση δυτική. Τη μελωδία έντυσε με νέους στίχους κατόπιν ο Μίμης Τραϊφόρος για το τραγούδι «Παιδιά της Ελλάδος παιδιά» και η φωνή της Σοφίας Βέμπο το εκτίναξε σε έναν ύμνο για την ταλανιζόμενη πατρίδα του 1940. Και με τις δύο εκδοχές παραμένει ένα τραγούδι που εξακολουθεί να συγκινεί.

Μες στους δρόμους της Βαγδάτης/ είδαν τη κορμοστασιά της/ και ζηλέψανε
Και μια νύχτα δίχως άστρα/ μπήκαν στα ψηλά τα κάστρα/ και την κλέψανε.

Έτσι το ’θελε η Τύχη/ και η Ζεχρά σε έναν σεΐχη/ παραδόθηκε
και από τότε στο φεγγάρι/ κλαίει κάποιο παλικάρι/ που προδόθηκε.

Ζεχρά,πίστεψε με, Ζεχρά,/ πως πονώ κι υποφέρω/ δε σε λησμονώ

Ζεχρά, με δυο χείλη ωχρά/ τ’ όνομά σου προφέρω,/κλαίω και θρηνώ

Γύρω μου είν’ όλα νεκρά,/ σου τ’ορκίζομαι Ζεχρά.

Το τραμ το τελευταίο (Πρώτη εκτέλεση)

Στίχοι του Αλέκου Σακελλάριου. Πρώτο τραγούδι της σχολής του αρχοντορεμπέτικου, «εξευγενισμένου» ρεμπέτικου για πολύ πιο ανοιχτό ακροατήριο.

Εσούρωσα κι αργήσαμε, μα όσο και να φταίω

περπάτα να προλάβουμε το τραμ το τελευταίο.

Ντράγκα-ντρουγκ το καμπανάκι
Ντράγκα-ντρουγκ μες στο βραδάκι
Ντράγκα-ντρουγκ το καμπανάκι
να μάς πάει κούτσα-κούτσα στο παλιό μας το τσαρδάκι.

Περνούν πολύ μιζέρικα τα νιάτα μας τα έρμα
αλλ’ άνοιξε το βήμα σου, να φτάσουμε στο τέρμα.

Ντράγκα-ντρουγκ κι αν βρούμε θέση
θα στρωθείς και θα σ’ αρέσει
Ντράγκα-ντρουγκ κι αν βρούμε θέση
λίγο απάνω σου να γείρω, γιατί έχω γίνει φέσι.

Εμείς με τραμ πηγαίνουμε και άλλοι με ταξάρες
Για μας τα ντόρτια κι οι διπλές και γι’ άλλους οι εξάρες.

Ντράγκα-ντρουγκ το καμπανάκι
Ντράγκα-ντρουγκ μες στο βραδάκι
Ντράγκα-ντρουγκ το καμπανάκι
Ντράγκα-ντρουγκ τι κρίμα που’ναι να ’σαι τόσοφτωχαδάκι.

Ας ερχόσουν για λίγο - Δανάη

Στίχοι Μίμη Τραϊφόρου, γραμμένο για τη Σοφία Βέμπο

Χαράμι - Σοφία Βέμπο

Σβήστε με απ’ το χάρτη – Μπάμπης Τσέρτος

---

Μάνος Λοΐζος - ο ευαίσθητος τραγουδοποιός

(Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, 22 Οκτωβρίου 1937 - Μόσχα, 17 Σεπτεμβρίου 1982)

«Ο Μάνος ήταν μια πλαγιά πολύχρωμα λουλούδια που έλαμπαν καθώς τα χτυπούσε ο ήλιος.
Και θα λάμπουν για πάντα και πιο πολύ όσο θα υπάρχει και θα λάμπει
στον κόσμο αυτός ο μοναδικός ήλιος: η καρδιά του ανθρώπου».

Μίκης Θεοδωράκης

Το μοναδικό παιδί του Ανδρέα Λοΐζου, παντοπώλη που έχει φτάσει στην Αλεξάνδρεια το 1924 από τους Αγίους Βαβατσινιάς (ένα χωριό της Λάρνακας της Κύπρου) και της Δέσποινας Μανάκη, κόρης γεωπόνου από τη Ρόδο. Το 1957 οι ιδιόμορφες συνθήκες που διαμορφώνονται στην Αίγυπτο με την κατάληψη της εξουσίας από τον Νάσερ επιβάλλουν τη μόνιμη πια εγκατάστασή του στην Αθήνα. Το 1962, μέσω μιας κοινής φίλης, έρχεται σε επαφή με τον Μίμη Πλέσσα και εκείνος μεσολαβεί στην εταιρία Philips, έτσι ώστε να ηχογραφήσει το πρώτο του τραγούδι. Είναι το Τραγούδι του δρόμου, ελληνική απόδοση από τον Νίκο Γκάτσο ενός ποιήματος του Λόρκα. Τραγουδά ο Γιώργος Μούτσιος. Παράλληλα γίνεται ιδρυτικό μέλος και αντιπρόεδρος στον Σύλλογο Φίλων Ελληνικής Μουσικής που δημιουργείται τον Απρίλιο με στόχο τη στήριξη του έργου του Μίκη Θεοδωράκη αλλά και την προβολή νέων δημιουργών, ενώ αναλαμβάνει τη διεύθυνση της χορωδίας του ΣΦΕΜ και με αυτήν συμμετέχει το καλοκαίρι στις παραστάσεις της μουσικής επιθεώρησης του Μίκη Θεοδωράκη Όμορφη Πόλη που ανεβαίνει με μεγάλη επιτυχία στο θέατρο Παρκ. Το καλοκαίρι του 1963 παίζει κάποια από τα πρώτα του τραγούδια στο πλαίσιο της μουσικής επιθεώρησης Μαγική Πόλις που ανέβηκε στο θέατρο Παρκ σε μουσική των Μίκη Θεοδωράκη και Μάνου Χατζιδάκι.

Κώστας Γιαννίδης (ψευδώνυμο του Γιάννη Κωνσταντινίδη)

(Σμύρνη1903 - Αθήνα 1984)
Ένας άγνωστος –δυστυχώς– στους πολλούς συνθέτης μας με πολλά θαυμάσια και πασίγνωστα τραγούδια. Έκανε τα πρώτα του μαθήματα μουσικής στη Σμύρνη και σε ηλικία 19 χρόνων, παραμονές της Μικρασιατικής Καταστροφής, πήγε στη Γερμανία για ανώτερες σπουδές, όπου βρέθηκε μαζί με τον άλλο Έλληνα συνθέτη μας, τον Νίκο Σκαλκώτα, με τον οποίο συνδέθηκε στενά.
Όταν επέστρεψε στην Αθήνα, για βιοποριστικούς λόγους, αναγκάστηκε να ασχοληθεί με το μουσικό θέατρο και το τραγούδι, κάνοντας καριέρα ως Κώστας Γιαννίδης (αναστροφή του ονόματός του, για να μη συγχέεται με τον συνώνυμό του Γρηγόρη Κωνσταντινίδη). Δεν σταμάτησε όμως να εργάζεται στον χώρο της έντεχνης μουσικής, αθόρυβα και επιμελημένα, προτάσσοντας ένα μοναδικό ύφος και μια σπάνια ευγένεια, με ένα ιμπρεσιονιστικό και νεοκλασικό αρμονικό ιδίωμα ανάλογο του Ραβέλ.
Όντας ένας από τους κορυφαίους στον χώρο της Εθνικής Μουσικής Σχολής, το ελληνικό δημοτικό τραγούδι αποτέλεσε στήριγμα όλων των συνθέσεών του, ενώ το αγάπησε, το μελέτησε βαθιά και το αντιμετώπισε με σεμνότητα, ακρίβεια και λακωνικότητα στην έκφρασή του.
Η μουσική του όλη είναι φιλτραρισμένη μέσα από μια γνήσια ελληνική αίσθηση, και καταυγάζεται από το αιγαιοπελαγίτικο λευκό φως, έχοντας όλες εκείνες τις αρετές που χαρακτηρίζουν κάθε γνήσιο έργο τέχνης – τη σεμνότητα και την απλότητα.
Έργα του: 22 Τραγούδια και χοροί από τα Δωδεκάνησα, Έξι σπουδές πάνω σε ελληνικούς λαϊκούς ρυθμούς, Οκτώ νησιωτικοί χοροί, κ.ά.

Ο συνθέτης, στο πιάνο, με τη Σοφία Βέμπο

Τα τραγούδια του όλα, μεγάλες επιτυχίες. Μεταξύ αυτών: Πόσο λυπάμαι, Λίγα λουλούδια αν θέλεις στείλε μου, Συγγνώμη σου ζητώ, συγχώρεσέ με, Καλό σου ταξίδι, Θάρθω μια νύχτα με φεγγάρι, Κάποιο μυστικό, Λες και ήταν χτες, Σαν κι απόψε, Ερι-Ερήνη, Το τραγούδι της Μαρίνας, Σπιτάκι μου παλιό, Λες και δεν είν' αλήθεια, Τα δικά σου τα μάτια, Πάμε σαν άλλοτε, Για σένα μονάχα, Εκείνοι που δεν κλάψανε, Βαρκαρόλα, Κοιμήσου, Όλο μου λες πως πια δε μ' αγαπάς, Μη φύγεις, Πέρσι τέτοιο καιρό, Ας σταματήσουμε ως εδώ, Θα σε πάρω, θα με πάρεις, Ζητώ να σε ξεχάσω, Σ' αγαπώ, Ο Γιάννος κι η Παγώνα κ.ά. Έγραψε επίσης μουσική για τις ταινίες: Η προσφυγοπούλα, Οι Γερμανοί ξανάρχονται, Μαρίνα, Ο μεθύστακας κ.ά.

Πόσο λυπάμαι με τη Σοφία Βέμπο

Ο Γιάννος και η Παγώνα

δημοτικού ύφους τραγούδι με τη Σοφία Βέμπο στην ταινία Η προσφυγοπούλα (1938)

Το τραγούδι της Μαρίνας

τραγουδάει η Στέλλα Γκρέκα στην ταινία Μαρίνα (1947)