Το βαλς για μια… άνοιξη

Το βαλς, στα Γαλλικά valse, προέρχεται από το γερμανικό ρήμα walzen που σημαίνει στροβιλίζομαι, χορεύω περιστρεφόμενος – η χαρακτηριστική κίνηση του χορού αυτού. Είναι σε χρόνο ¾ και ξεκίνησε αρχικά σε βραδύ ρυθμό, ενώ αργότερα, στην πρόσφατη μορφή του, προσέλαβε ζωηρό και γρήγορο ρυθμό, το λεγόμενο βιεννέζικο βαλς. Χορεύεται από ζευγάρια που περιστρέφονται διαγράφοντας κυκλική τροχιά. Είναι μια μορφή σύνθεσης που δεν προορίζεται για όρχηση αλλά για ενόργανη εκτέλεση. Χρησιμοποιήθηκε από τους  Φρεντερίκ. Σοπέν, Φραντς Λιστ, Γιοχάνες Μπραμς, Ρόμπερτ Σούμαν, Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι κ.λπ. (εκφραστικό βαλς, μελαγχολικό, ευγενές, επιδεικτικό).

Καρυοθραύστης - το γιορτινό «παραμύθι» του Τσαϊκόφσκι

Ο Καρυοθραύστης είναι το τρίτο και τελευταίο μπαλέτο που έγραψε προς το τέλος της ζωής του ο Τσαϊκόφσκι. Η πρεμιέρα έγινε στις 18 Δεκεμβρίου 1892, στο θέατρο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης. Το έργο είναι βασισμένο στη διασκευή που έκανε ο Αλέξανδρος Δουμάς στο παραμύθι του Ε. Τ. Α. Χόφμαν  Ο Καρυοθραύστης και ο βασιλιάς των ποντικιών, το οποίο αναφέρεται σε ένα παιδικό χριστουγεννιάτικο πάρτι. Στον Καρυοθραύστη δεν διαφαίνεται καθόλου η δυστυχία που τον βασάνιζε και εκείνη την εποχή όπως και σε ολόκληρο τον βίο του. Αντιθέτως, από τη μουσική βγαίνει μια μοναδική αίσθηση ξεγνοιασιάς και αθωότητας. Τον Απρίλιο του 1892, όταν προσπαθούσε να ολοκληρώσει την 1η Πράξη, έμαθε τα δυσάρεστα νέα του θανάτου της αδελφής του Αλεξάνδρας.

Ο «Σπάρτακος» του Χατσατουριάν - το μπαλέτο και η ταινία

Αράμ Ίλιτς Χατσατουριάν (Τιφλίδα 1903 - Μόσχα 1978).
Σοβιετικός συνθέτης, αρμενικής καταγωγής. Συνέθεσε μουσική για το Κοντσέρτο για πιάνο (1936) και το μπαλέτο Γκαγιανέ (1942), που περιλαμβάνει τον δημοφιλή και ρυθμικότατο Χορό των Σπαθιών. Τιμήθηκε δύο φορές με το Βραβείο Λένιν και είναι ο συνθέτης της μουσικής του αρμενικού εθνικού ύμνου.
Ως νεαρός επηρεάσθηκε από τη δυτική μουσική, και δη από τον Μορίς Ραβέλ. Στην Πρώτη του Συμφωνία (1935) και στα μεταγενέστερα έργα του αυτή η επιρροή υποχώρησε μπροστά στο ενδιαφέρον του για την εθνική κληρονομιά της αρμενικής λαϊκής μουσικής, καθώς και άλλων λαϊκών παραδόσεων της Γεωργίας, της Ρωσίας, της Τουρκίας και του Αζερμπαϊτζάν.

Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι - Η λίμνη των κύκνων

(Βότκινσκ 1840 – Αγία Πετρούπολη 1893) Ρώσος συνθέτης, που εκπαιδεύθηκε για καριέρα δημοσίου υπαλλήλου αλλά την εγκατέλειψε γρήγορα ακολουθώντας την κλίση του για τη μουσική σύνθεση. Το έργο του περιλαμβάνει έργα για πιάνο, έξι συμφωνίες (μεταξύ των οποίων η Παθητική), φαντασίες-εισαγωγές, μπαλέτα, Η λίμνη των κύκνων (1876), Η ωραία Κοιμωμένη (1890), Καρυοθραύστης (1892), κοντσέρτα, και όπερες (Ευγένιος Ονιέγκιν, Ντάμα πίκα).

Η λίμνη των κύκνων, το πρώτο μπαλέτο του Τσαϊκόφσκι, έχει μουσικό πνεύμα εξαίσιο και εκλεπτυσμένο, ενώ ταυτόχρονα ανανεώνει την ερμηνευτική αντίληψη του χορού. Ένα από τα αριστουργήματα του είδους. Παραγγέλθηκε από το Αυτοκρατορικό Θέατρο Μπαλσόι της Μόσχας τον Μάιο του 1875.

Η παραμυθένια πλοκή περιστρέφεται γύρω από την αγάπη του νεαρού πρίγκιπα Ζίγκφριντ και της όμορφης πριγκίπισσας Οντέτ που της έχει κάνει μάγια ο κακός μάγος Ρότμπαρτ. Η αγάπη του Ζίγκφριντ για την Οντέτ θριαμβεύει επί της δύναμης του κακού, αν και με τραγικό τρόπο.
Η πρεμιέρα της παράστασης δόθηκε στις 20 Φεβρουαρίου και γνώρισε παταγώδη αποτυχία. Αρκετά χρόνια αργότερα όμως, και συγκεκριμένα στο θέατρο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης στις 15 Ιανουαρίου 1895 (έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Τσαϊκόφσκι), και με νέα χορογραφία από τον Μαριούς Πετιπά και Λεβ Ιβανόφ, η παράσταση αποθεώνεται.

(Σκηνή ΙΙ-14) Το βασικό θέμα

Ισπανικός χορός

Τέσσερεις μικροί κύκνοι (pas de deux)

---