Ο μυστηριώδης ΓΙΑΝΝΗΣ Ο ΦΟΝΙΑΣ

Το 1976 ο Μάνος Χατζιδάκις κυκλοφόρησε, σε ποίηση του Νίκου Γκάτσου, έναν εξαιρετικό δίσκο που λεγόταν Αθανασία. Τα λόγια περιττεύουν για την αρτιότητα και τη διάχυτη ευωδιά της μουσικής τού Μάνου, άρρηκτα ενωμένη με τον λυρισμό του Γκάτσου! Μέσα σε αυτά τα διαμάντια τους ξεχώριζε και Ο ΓΙΑΝΝΗΣ Ο ΦΟΝΙΑΣ.

Από όταν πρωτακούσαμε αυτό το εκπληκτικό τραγούδι είχαμε κι εμείς προσπαθήσει να μαντέψουμε την ιστορία του. Πιστεύαμε ότι δεν μπορεί απλώς να ήταν μια μυθοπλασία του Νίκου Γκάτσου. Κάτι σίγουρα κρυβόταν από πίσω. Τι να είχε γίνει, αλήθεια; Τι ήταν αυτό που είχε κάνει τον κορυφαίο μας ποιητή να γράψει ένα τόσο συγκινητικό ποίημα, στήνοντας μια μικρή σκηνή αρχαίας τραγωδίας, όντας περιβεβλημένο με μυστήριο αλλά και με ένα στεφάνι πάνω από τον ίδιο τον φονιά;

Τραγούδια της Επανάστασης του 1821

Τα κλέφτικα τραγούδια δημιουργούνται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και ιδιαίτερα την εποχή που αρχίζει έντονα η δράση των Ελλήνων Κλεφτών. Ο λαογράφος και μελετητής του δημοτικού τραγουδιού Νικόλαος Πολίτης, σε έκδοσή του το 1914, κατατάσσει σε ξεχωριστή κατηγορία αυτό το είδος. Είναι τραγούδια που τα έπλαθαν και τα έλεγαν συνήθως λαϊκοί τραγουδιστές σε πανηγύρια και άλλες εκδηλώσεις, κατά τους χρόνους της δράσης των Κλεφτών.Πολλά από αυτά τα δημιουργούσαν αυτοσχεδιάζοντας στα λημέρια τους και τους χρωστάμε τη διαφύλαξη γεγονότων και ανδραγαθημάτων στη διάρκεια της Επανάστασης. Εγκωμιάζουν τα έργα αλλά και διεκτραγωδούν τη σκληρή ζωή τους, αναφερόμενα, τα περισσότερα, σε συγκεκριμένα πρόσωπα και κατορθώματα, αλλά και στα θέματα αυτά γενικά. Κοιτίδα τους υπήρξε η Στερεά Ελλάδα (κατ’ εξοχήν) και η Πελοπόννησος, χωρίς να αποκλείεται και ο υπόλοιπος ηπειρωτικός ελλαδικός χώρος.
Πρέπει να σημειωθεί ότι τα ακόμη πρόσφατα δημοφιλή κλέφτικα και ιστορικά τραγούδια της Επανάστασης, περιβεβλημένα με τους θρύλους και τα κατορθώματα των Κλεφτών, στην πάροδο του χρόνου υπέστησαν με τη διάδοσή τους πολλές τροποποιήσεις και παραλλαγές, μέχρι ακόμη και τα τέλη του 19ου αιώνα.

To αστραφτερό «Χαμόγελο της Τζοκόντας» του Μάνου Χατζιδάκι

Απόγευμα Κυριακής, φθινόπωρο του 1963. Η 5η Λεωφόρος της Νέα Υόρκης γεμάτη κόσμο. Ανάμεσα στο πλήθος περπατά μια γυναίκα μόνη. Στην προθήκη ενός βιβλιοπωλείου η «Τζοκόντα» του Λεονάρντο ντα Βίντσι κοσμεί το εξώφυλλο ενός βιβλίου. Και ένα μουσικό θέμα του Βιβάλντι ακουσμένο πρόσφατα... Ένας κάπως ευτραφής κύριος, ο οποίος περπατούσε στο φόντο μιας παρέλασης, συνδυάζοντας μέσα του τα παραπάνω –«σε έναν συγκερασμό απελπισίας και αναμνήσεων», όπως αργότερα θα εξομολογηθεί– τα μετέπλασε σε έναν από τα πιο εμπνευσμένους δίσκους της νεότερης μουσικής ιστορίας: στο «Χαμόγελο της Τζοκόντας».
Ο κύριος του σχεδόν κινηματογραφικού σκηνικού δεν ήταν άλλος από τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος εξομολογείται στο σημείωμα του δίσκου:

«Ο Σταυρός του Νότου», ένα μουσικό σημείο προσανατολισμού

Αυτός ο δίσκος με το όνομα ενός αστερισμού, του πιο φωτεινού του νότιου ημισφαιρίου, είναι πάνω από τριάντα χρόνων, διατηρείται ωστόσο αλώβητος, ο χρόνος τον αγαπάει, και, κόντρα, του προσθέτει τιμή και αξία ώσπου έχει γίνει ανεκτίμητος. Αναντίρρητα είναι πια κλασικός και εις πείσμα της εποχής που κυκλοφόρησε έγινε και εμπορικότατος.
Άλλα τα ακούσματα τότε. Δεν μπορώ να αποφύγω το προσωπικό. Γυρίζοντας πίσω θυμάμαι ότι ήμασταν νέοι και οι φίλοι με κορόιδευαν που τον άκουγα, όχι ότι δεν ήταν εκείνοι, ας πούμε, του «ποιοτικού». Παρ’ όλα αυτά τους ξένισε. Εμένα, μου έδωσε την ευκαιρία κατά πρώτον να γνωρίσω τον Νίκο Καββαδία. Αυτόν τον μεγάλο ποιητή που με ταξίδεψε στις ανοιχτές θάλασσες, στους ωκεανούς, σε μέρη εξωτικά και άγνωστα. Και ας ζαλίζομαι πάνω στα καράβια, έτρεχα μαζί του τολμηρή και ατρόμητη να ζήσω και εγώ νοερά αυτές τις μοναδικές εμπειρίες που μας πρόσφερε με τις τόσο γλαφυρές εικόνες, τις περιγραφές, ό,τι παράξενο κι αληθινό δημιουργούσε η φύση από τη μια άκρη της γης μέχρι την άλλη, μαζί με τον έρωτα, τη φιλία, ανθρώπους κοσμοπολίτες, σκληρές συνθήκες ζωής, χούγια, και όλα αυτά τα συναισθήματα που είχα τότε την αίσθηση ότι μόνο οι ναυτικοί μπορούσαν να τα νιώσουν με αυτόν τον τρόπο.

Νίκος Γκάτσος: η ποίηση που έγινε τραγούδι

Ψηλός, λιγνός, μελαχρινός, με μάτια μεγάλα που έμελλαν στις δεκαετίες που ακολούθησαν, να κάψουν πολλές καρδιές, ελαφρά σκυφτός από φυσικού του, κάτω από μια μακριά ριχτή μπεζ καμπαρντίνα. … Ήταν ο δεύτερος μετά τον Εμπειρίκο. Κι ίσαμε σήμερα που γράφω, και που έχουνε περάσει τρεις δεκαετίες σχεδόν, είναι ένας από τους πέντε ή έξι σ’ ολόκληρη την Ελλάδα (μαζί με το Νικήτα Ράντο, το Νίκο Εγγονόπουλο και το Νάνο Βαλαωρίτη) που αποδειχτήκανε κάτοχοι του μυστικού. Θέλω να πω: της γοητείας, του θαύματος, και όχι των γνώσεων που σήμερα διδάσκονται στα Πανεπιστήμια και βρίσκονται σ’ όλες τις εγκυκλοπαίδειες. Ο Νίκος Γκάτσος «είχε ακούσει τη φωνή». Ενδιαφερότανε για το τυχαίο και την πιθανή αλλ’ ασύλληπτη νομοτέλειά του, όχι μόνο στην ποίηση, αλλά το ίδιο και στη ζωή, στο παιχνίδι, στα καθημερινά γεγονότα. Τον τραβούσε η άπειρη συνδυαστική της φαντασίας. Οδυσσέας Ελύτης

 

Ο ρεμπέτης του ντουνιά Μάρκος Βαμβακάρης

Ο Μάρκος Βαμβακάρης υπήρξε ο «Πατριάρχης» του ρεμπέτικου, ο «Γενάρχης» του μπουζουκιού, το «Δέντρο» που βγάζει τους κλώνους της λαϊκής μουσικής. Η παρουσία του στην ελληνική μουσική σκηνή, από το 1930, σηματοδότησε μια σειρά από γεγονότα και οροθέτησε μεγάλες εξελίξεις που συνδέθηκαν με την πορεία του ρεμπέτικου, του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού (και, σε προέκταση, της λαϊκής μουσικής) μέχρι τις ημέρες μας, δηλαδή στην εκπνοή του περασμένου αιώνα.
Η ουσία, πάντως, είναι μία: ότι ο ιδιοφυής (και μεγαλοφυής) αυθεντικός λαϊκός καλλιτέχνης (συνθέτης, στιχουργός, τραγουδιστής, οργανοπαίκτης) με τις εμπνεύσεις, το ταλέντο και την προσφορά του, ολοκλήρωσε ένα μεγαλόπνοο έργο, το οποίο αποτελεί ακόμη τη μεγάλη πλατφόρμα, που πάνω σ' αυτήν κινείται και δημιουργεί, 70 χρόνια, ένας κόσμος ολόκληρος, που ασχολείται με αυτό που ονομάζουμε και εννοούμε λαϊκό τραγούδι.
Ο Μάρκος γεννήθηκε το πρωί της Τετάρτης 10 Μαΐου του 1905 στον συνοικισμό Σκαλί της Άνω Χώρας στην Ερμούπολη της Σύρου από καθολικούς γονείς, τον Δομένικο και την Ελπίδα, που ήταν φτωχοί αγρότες. Ήταν ο πρωτότοκος από τα αδέλφια του (Λεονάρδος, Φραγκίσκος, Αργύρης, Ρόζα, Γκράτσια).

Τα διασκευασμένα ελληνικά ποπ του '60 και τα αυθεντικά

Όσοι από τους… παλιούς διανύουν τις ηλικίες των πρώτων και των δεύτερων -ήντα θα θυμούνται –οι περισσότεροι σίγουρα με μεγάλες δόσεις νοσταλγίας– τα ελληνικά ποπ συγκροτήματα που κυριολεκτικά έκαναν θραύση από τις αρχές της δεκαετίας του ’60 έως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’70. Με τραγούδια κυρίως χορευτικά, αλλά και με αρκετές μελωδίες, ξεσήκωναν τους έφηβους και τους νέους της τότε εποχής, σπάζοντας τα ταμεία. Λίγοι όμως γνώριζαν τότε ότι στην πλειονότητά τους τα τραγούδια αυτά ήταν διασκευές ξένων επιτυχιών.
Έτσι, μπορεί οι ανά τον κόσμο μουσικόφιλοι να δέχθηκαν τη «βρετανική εισβολή» των Beatles, των Αnimals, των Kinks και των Rolling Stones, εντός των συνόρων μας όμως επικρατούσαν τα εγχώρια συγκροτήματα, από τα οποία ξεπήδησαν πολλά μεγάλα ονόματα της ελληνικής μουσικής σκηνής και θεωρούνται ακόμη και σήμερα οι θεμελιωτές της pop και της rock ’n’ roll στη χώρα μας.
Παράλληλα, τα ιταλικά τραγούδια, τα οποία ήταν πάντοτε δημοφιλή στην Ελλάδα, στη δεκαετία 1960-1970 έφθασαν στο αποκορύφωμά τους. Τηλεοπτικές εκπομπές όπως το Canzonissima σημείωναν υψηλές τηλεθεάσεις και καθήλωναν στους δέκτες αυτούς τους λίγους προνομιούχους Έλληνες που είχαν τότε τηλεόραση, ενώ το Φεστιβάλ του Σαν Ρέμο ήταν κάθε χρόνο μεγάλο καλλιτεχνικό γεγονός για τη χώρα μας – πολλές φορές μάλιστα το τότε ΕΙΡ μετέδωσε απευθείας τον διαγωνισμό, στον οποίο ελάμβαναν μέρος Ιταλοί καλλιτέχνες αλλά και ξένοι γνωστοί ερμηνευτές που τραγουδούσαν στα Ιταλικά.

Το Ρεμπέτικο του Ξαρχάκου και του Γκάτσου

Μια ελληνική ταινία το έναυσμα. Ο Κώστας Φέρρης ονειρεύτηκε να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη ένα έργο που να ακολουθεί όλη την πορεία του ρεμπέτικου τραγουδιού. Η ταινία έγινε. Το θέμα της, σε σενάριο του ίδιου και της Σωτηρίας Λεονάρδου, μια ρεμπέτισσα τραγουδίστρια, γεννημένη στη Σμύρνη του 1919, που έρχεται στην Αθήνα αναζητώντας την τύχη της. Περιπλανώμενη εκείνη, παράλληλα εκτυλίσσονται και τα δραματικά γεγονότα που θα καθορίσουν την ελληνική σύγχρονη Ιστορία της Ελλάδας – Μικρασιατική Καταστροφή, Παπάγος, έλευση της Δεξιάς, κ.ά. Η ταινία θεωρήθηκε επιτυχημένη και έλαβε την Αργυρή Άρκτο στο Φεστιβάλ του Βερολίνου (1984), ενώ στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης (1983) τα βραβεία καλύτερης ταινίας, πρώτου γυναικείου ρόλου (Σωτηρία Λεονάρδου), δεύτερου ανδρικού ρόλου (Δημήτρης Πουλικάκος), δεύτερου γυναικείου ρόλου (Θέμις Μπαζάκα) και το Ειδικό Βραβείο (Σταύρος Ξαρχάκος).
Μεγάλη ειρωνεία, η ταινία δεν απέσπασε κανένα βραβείο για τη μουσική της, παρότι τα τραγούδια θα συνδυάσουν τη μεγάλη εμπορική επιτυχία με την ποιότητα, παραμένοντας ανεξίτηλα στον χρόνο και αφήνοντας μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη.

Ο μύθος των Χριστουγέννων και η Μυθολογία από τον Χατζιδάκι

Για τούτες τις μέρες, ευχές για χρόνια όμορφα, ανέμελα και ανέφελα!

Ένα ενδιαφέρον κείμενο τόσο διαχρονικό, με τον Μάνο να σχολιάζει στο Τρίτο Πρόγραμμα το 1978 τις γιορτές των Χριστουγέννων. Το διανθίσαμε με την υπέροχη Μυθολογία του, γραμμένη το 1965, σε στίχους του Νίκου Γκάτσου και τραγούδι από την Αρλέτα και τον Γιώργο Ρωμανό.

Τραγούδια του 1940 και της Εθνικής Αντίστασης

Η ιταλική εισβολή στην Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1940 και η εμπλοκή της χώρας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο δημιούργησε νέους προβληματισμούς στην ελληνική κοινωνία. Οι Έλληνες υποδέχθηκαν με κραυγές ενθουσιασμού την αναίτια ιταλική επίθεση και σε λίγα εικοσιτετράωρα οι επιτιθέμενοι μεταβλήθηκαν σε αμυνόμενους, με αποτέλεσμα να γίνουν διεθνής περίγελος και η πολυδιαφημιζόμενη κατάληψη της Ελλάδας από φασιστικός θρίαμβος να εξελιχθεί σε φαρσοκωμωδία.

Τρεις από τις πιο αισθαντικές άριες

Όταν λέμε άρια, τον μουσικό αυτόν όρο, εννοούμε τραγούδι. Η άρια είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι και της όπερας, και μέσω αυτού του τραγουδιού, μαζί με τη μουσική, αναδεικνύονται η δεινότητα της ανθρώπινης φωνής και η τέχνη του άδοντος. Ο ήρωας της όπερας εκφράζει με αυτό τα συναισθήματά του, τις σκέψεις του και ταυτόχρονα αποκαλύπτει τον χαρακτήρα του. Παρακάτω διαλέγω τρεις από τις πλέον αριστουργηματικές άριες στην ιστορία της μουσικής. Πιστεύω ότι είναι από αυτές που λάμπουν, έμφορτες από λυρισμό και το εκχύλισμα των συναισθημάτων που δονούν την ψυχή μοιράζεται ο τραγουδιστής με τον ακροατή στο έπακρον. Μάλιστα, επιλέγω τον Λουτσιάνο Παβαρότι ένεκα του ότι υπήρξε ίσως από τους πιο συγκλονιστικούς και αισθαντικούς τενόρους της εποχής μας, χωρίς να παραγνωρίζουμε διόλου το γεγονός ότι διαθέτουμε εν γένει υπέροχες φωνές στο ερμάρι αυτού του είδους της μουσικής, που λέγεται συλλήβδην και εν πολλοίς αναίτια κλασική μουσική.

Ροκ και Ροκ εντ Ρολ

Με τον όρο ροκ και ροκ εντ ρολ περιγράφεται το μουσικό είδος που προέκυψε από τη συνάντηση της μαύρης λαϊκής αμερικανικής μουσικής (μπλουζ, ρυθμ εντ μπλουζ) με στοιχεία δανεισμένα από τη λαϊκή μουσική των λευκών (χίλιμπλι, κάντρι και γουέστερν) και εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950 στην Αμερική. Η μουσική ροκ στο σύνολό της είναι ένα είδος δημοφιλούς μουσικής που χαρακτηρίζεται συνήθως από έντονο ρυθμό και από ευδιάκριτη, χαρακτηριστική μελωδία φωνητικών, η οποία συνοδεύεται συνήθως από ηλεκτρικές κιθάρες, ηλεκτρικό μπάσο και ντραμς. Πολλές φορές χρησιμοποιούνται και πληκτροφόρα όργανα, όπως πιάνο ή συνθεσάιζερ.

Η έκφραση «ροκ εντ ρολ» προτάθηκε το 1952 από έναν ραδιοφωνικό παραγωγό στο Κλίβελαντ, τον Άλαν Φλιντ, ο οποίος ονόμασε την εκπομπή του, που απευθυνόταν σε νεαρούς λευκούς, «Ροκ εν Ρολ Πάρτι», προκειμένου να εισαγάγει στο πρόγραμμά του μαύρη μουσική, αποφεύγοντας επιμελώς να την ονομάσει ρυθμ εντ μπλουζ.
Δύο μουσικοί έπαιξαν κεφαλαιώδη ρόλο στην ανάπτυξη του ροκ εντ ρολ: ο μαύρος Φατς Ντόμινο και ο λευκός Χοκ Γουίλιαμς. Ο Φατς Ντόμινο ήταν ο πρώτος μαύρος καλλιτέχνης που θριάμβευσε στο λευκό χιτ παρέιντ, ιδιαίτερα με τη μεγάλη του επιτυχία «Ain’t that a shame», ενώ ο Χοκ Γουίλιαμς χάρισε στο ροκ εντ ρολ τη δομή του: τραγούδι στο οποίο η εναλλαγή κουπλέ-ρεφρέν αφηγείται μια ιστορία, και παράλληλα αναπτύσσεται η μουσική.

Τετράς η ξακουστή του Πειραιώς: η μήτρα του ρεμπέτικουΜάρκος Βαμβακάρης, Στράτος, Ανέστης Δελιάς, Γιώργος Μπάτης

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 είχε ξεκινήσει έντονα να προβληματίζει τους υπεύθυνους των δισκογραφικών εταιρειών το πόσο θα μπορούσε να έχει εμπορική επιτυχία η είσοδος του μπουζουκιού στη δισκογραφία. . Εκείνη τη χρονική περίοδο εμφανίζεται ο Μάρκος Βαμβακάρης, ένας από τους νεότερους μπουζουκτσήδες μιας παρέας από τον Πειραιά. Μαζί του ήταν ένας μεγαλύτερος σε ηλικία, ο γεννημένος το 1885 ή 1889 Γιώργος Μπάτης, ο οποίος ανήκε στην πρώτη γενιά των μουσικών που σύχναζαν στον Πειραιά και αποτελούσε κατά κάποιον τρόπο γέφυρα με την «προϊστορία» του ρεμπέτικου.
Μαζί τους ο Ανέστης Δελιάς με τη ζεστή φωνή και τη γλυκιά πενιά και ο Στράτος Παγιουμτζής, η καλύτερη φωνή του πειραιώτικου ρεμπέτικου.

Το 1961 στο ελληνικό τραγούδι

Τα κλέφτικα τραγούδια δημιουργούνται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας και ιδιαίτερα την εποχή που αρχίζει έντονα η δράση των Ελλήνων Κλεφτών. Ο λαογράφος και μελετητής του δημοτικού τραγουδιού Νικόλαος Πολίτης, σε έκδοσή του το 1914, κατατάσσει σε κατηγορία αυτό το είδος. Είναι τραγούδια που τα έπλαθαν και τα έλεγαν συνήθως λαϊκοί τραγουδιστές σε πανηγύρια και άλλες εκδηλώσεις, κατά τους χρόνους της δράσης των Κλεφτών.
Πολλά από αυτά αυτοσχεδιάζονταν στα λημέρια τους και τους χρωστάμε τη διαφύλαξη γεγονότων και ανδραγαθημάτων στη διάρκεια της Επανάστασης. Εγκωμιάζουν τα έργα αλλά και διεκτραγωδούν τη σκληρή ζωή τους, αναφερόμενα, τα περισσότερα, σε συγκεκριμένα πρόσωπα και κατορθώματα, αλλά και στα θέματα αυτά γενικά. Κοιτίδα τους υπήρξε η Στερεά Ελλάδα (κατ’ εξοχήν) και η Πελοπόννησος, χωρίς να αποκλείεται και ο υπόλοιπος ηπειρωτικός ελλαδικός χώρος.
Πρέπει να σημειωθεί ότι τα ακόμη πρόσφατα δημοφιλή κλέφτικα και ιστορικά τραγούδια της Επανάστασης, περιβεβλημένα με τους θρύλους και τα κατορθώματα των Κλεφτών, στην πάροδο του χρόνου υπέστησαν με τη διάδοσή τους πολλές τροποποιήσεις και παραλλαγές, μέχρι ακόμη και τα τέλη του 19ου αιώνα.

Ρεμπέτικο, χασίς και άλλες ουσίες

Επεξεργασία ινδικής κάνναβης

Οι ψυχοτρόπες ουσίες, όπως ονομάζονται τα ναρκωτικά στην επιστημονική γλώσσα, ήταν γνωστά σε πολλούς λαούς από τα αρχαία ακόμη χρόνια. Οι αγώνες για τον έλεγχο της παγκόσμιας αγοράς των ουσιών αυτών άρχισε κατά την περίοδο της ακμής της αποικιοκρατίας, όταν οι μεγάλες αυτοκρατορίες της Ευρώπης, Μεγάλη Βρετανία, Γαλλία, Πορτογαλία, Ισπανία, Ολλανδία, κατέκτησαν τις πλούσιες σε πρώτες ύλες περιοχές της υφηλίου, σε Αφρική, Ασία και Αμερική. Η αντιπαράθεση αυτή κορυφώθηκε τον 19ο αιώνα, με τους δύο «πολέμους του οπίου», τις περιόδους 1839-1842 και 1856-1890, μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Κίνας. Μετά τη νίκη τους οι Βρετανοί επέβαλαν σκληρούς όρους, βάσει των οποίων οι έμποροι θα μπορούσαν να εισάγουν ελεύθερα στη Βρετανία το όπιο – με συνέπεια τη μαζική χρήση του και τα αναπόφευκτα καταστρεπτικά αποτελέσματα.

Το ρεμπέτικο στον πόλεμο του '40 και στην Κατοχή

Στην Τήνο στην πανήγυρη

τορπίλισαν την «Έλλη»

οι ύπουλοι, οι άναντροι,

οι χάρτινοι φρατέλοι.

Σκοτώσανε προσκυνητές

πάνω στη λειτουργία,

παράλυτους, αόμματους,

κι έκλαιγε η Παναγία. 

Έστω και αν πολλαπλασιάζει, ποιητική αδεία, τον αριθμό των νεκρών προσκυνητών από τον τορπιλισμό της «Έλλης», τον Δεκαπενταύγουστο του 1940, ο λαϊκός συνθέτης και τραγουδιστής Μαρίνος Γαβριήλ (Μαρινάκης) καταγράφει πρώτος, στις 21 Αυγούστου 1940, τα αισθήματα που προκάλεσε στους Έλληνες το γεγονός-προάγγελος του Ελληνοϊταλικού πολέμου, που ξεκίνησε δύο μήνες αργότερα. 

Οι «Όρνιθες», το Θέατρο Τέχνης, και ο Χατζιδάκις

Οι «Όρνιθες», το πιο άρτιο αριστοφανικό έργο, παίρνουν το όνομά τους από τον χορό τους. Είναι μια αλληγορική και ουτοπική κωμωδία που ανέβηκε πρώτη φορά στα Μεγάλα Διονύσια το 414 π.Χ, με διδάσκαλο της παράστασης τον Καλλίστρατο, και έλαβε τη 2η θέση στον δραματικό αγώνα. Ο Πεισθέταιρος και ο φίλος του Ευελπίδης, στην πλοκή του έργου, απογοητευμένοι από τη δικομανία των Αθηναίων, αναζητούν έναν τόπο για να ιδρύσουν μια νέα πόλη, περιπλανώμενοι μεταξύ ουρανού και γης. Το χτίσιμο της πόλης στον αιθέρα με τη βοήθεια των πουλιών συναντά την αντίδραση των θεών, που φοβούνται ότι η νέα πόλη, η Νεφελοκοκκυγία, θα αποκόψει τους ανθρώπους από τους θεούς και οι προσφορές των ανθρώπων δεν θα φθάνουν στον ουρανό. Ο Πεισθέταιρος, εν τέλει, καταφέρνει να τα βγάλει πέρα με όλους, με όπλα τη σάτιρα, την ειρωνεία αλλά και κωμικές απειλές και χειροδικία.
Ο Κάρολος Κουν θα σκηνοθετήσει για το Θέατρο Τέχνης τους «Όρνιθες», και η παράσταση αυτή θα μείνει αλησμόνητη. Παρουσιάζεται για πρώτη φορά το 1959 στο Ηρώδειο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Με μια καλλιτεχνική συνάντηση τεσσάρων ογκόλιθων: Μάνος Χατζιδάκις μουσική, Κάρολος Κουν σκηνοθέτης της παράστασης, Γιάννης Τσαρούχης σκηνικά και κουστούμια, Ραλλού Μάνου χορογραφίες.

60s - Η χρυσή δεκαετία στο ελληνικό τραγούδι: 1960

Οι κορυφαίοι Έλληνες συνθέτες Μάνος Χατζιδάκις και Μίκης Θεοδωράκης

Η δεκαετία του ’60 ίσως είναι η πιο σημαντική στην πορεία του ελληνικού τραγουδιού. Ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης, οι δύο μουσικοί ογκόλιθοι της χώρας μας, δημιουργούν αριστουργήματα που ο χρόνος τα έχει δικαιώσει περίτρανα και ένας λαός εξακολουθεί να πάλλεται στο άκουσμά τους. Παράλληλα εμφανίζονται νέοι συνθέτες που θα γράψουν τη δική τους ιστορία στα μουσικά μας πράγματα. Μάλιστα, η μουσική μας θα γνωρίσει και νέα είδη που θα αφήσουν το στίγμα τους ανεξίτηλο στο ελληνικό γίγνεσθαι. Την αρχή κάνουμε με τον πρώτο χρόνο αυτής της δεκαετίας και θα ασχοληθούμε με το έντεχνο και το λαϊκό τραγούδι συνάμα με το Φεστιβάλ Τραγουδιού που και αυτό μεσουρανούσε εκείνα τα χρόνια που η Ελλάδα άρχιζε πάλι να ανασαίνει και να ελπίζει σε καλύτερες μέρες. Ταυτόχρονα, θα τρέχουν και τα σημαντικά καλλιτεχνικά γεγονότα του κάθε έτους. Θα ακολουθήσουν προσεχώς τα επόμενα έτη και, βεβαίως, και τα άλλα είδη.

60s - Η χρυσή δεκαετία στη διεθνή μουσική

Η δεκαετία του 1960 ήταν μια εποχή ανακατατάξεων στην κοινωνία, στη μόδα, στις τάσεις και ιδιαιτέρως στη μουσική. Πριν από το 1963 η μουσική «αντανακλούσε» ακόμη τον ήχο και το στυλ της προηγούμενης δεκαετίας και πολλές ηχογραφήσεις γίνονταν από καλλιτέχνες που είχαν κάνει επιτυχία τη δεκαετία του 1950, όπως ο Έλβις Πρίσλεϊ, ο Ρέι Τσαρλς και οι Everly Brothers. Το 1963 και τα επόμενα χρόνια μια σειρά από κοινωνικές επιρροές άλλαξε τη λαϊκή μουσική και γέννησε την πολυμορφία που βιώνουμε σήμερα. Η δολοφονία του προέδρου των ΗΠΑ Τζον Κένεντι, η κλιμάκωση του πολέμου στο Βιετνάμ και η εξάπλωση του Κινήματος υπέρ των Πολιτικών Δικαιωμάτων επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την αμερικανική κουλτούρα και η μουσική άρχισε να αντικατοπτρίζει αυτή την αλλαγή. Η «βρετανική εισβολή» άρχισε επίσης γύρω στο 1963, με την είσοδο των Beatles στη μουσική σκηνή, ακολουθούμενους από φανατικούς οπαδούς τους.

Κομαντάντε Τσε Γκεβάρα

Ερνέστο Γκεβάρα, ο επονομαζόμενος Τσε. Μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του 20ού αιώνα. Γεννήθηκε στο Ροσάριο το 1928 και πέθανε στη Βολιβία το 1967. Αργεντινός επαναστάτης που πολιτογραφήθηκε Κουβανός. Γιατρός, σύντροφος του Φιντέλ Κάστρο κατά την Κουβανική Επανάσταση (1956-1959), αργότερα αγωνίσθηκε για την ανάπτυξη επαναστατικών πυρήνων στη Λατινική Αμερική. Οργάνωσε και διηύθυνε μια ομάδα ανταρτών στη Βολιβία (1966-67). Κατά τη διάρκεια σύγκρουσης με τον βολιβιανό στρατό τραυματίστηκε, αιχμαλωτίστηκε και εκτελέστηκε. Τα οστά του μεταφέρθηκαν το 1997 στην Κούβα, στη Σάντα Κλάρα.