«Ωδή στη Χαρά» - Η Ενάτη Συμφωνία του Μπετόβεν

Η Συμφωνία αρ. 9 σε ρε ελάσσονα Op. 125 θεωρείται από πολλούς το μεγαλύτερο μουσικό έργο που γράφηκε ποτέ. Είναι η πρώτη φορά που ένας μεγάλος συνθέτης χρησιμοποιεί φωνές σε μια συμφωνία, και την κάνει χορωδιακή.  Ο Μπετόβεν, θέλοντας να δημιουργήσει ένα έργο-ορόσημο αλλά ταυτόχρονα να εμφυσήσει και ένα ανθρωπιστικό μεγαλειώδες μήνυμα, θα χρησιμοποιήσει στίχους από ένα ποίημα του 1785, του Φρίντριχ Σίλερ, «An die Freude», την «Ωδή στη χαρά», με τροποποιήσεις που θα κάνει το 1803. Οι στίχοι τραγουδιούνται στην τελευταία πράξη από τέσσερεις σολίστ και χορωδία. Η συμφωνία αποτελείται από τέσσερα μέρη. Σήμερα θεωρείται το πιο πολυπαιγμένο έργο παγκοσμίως.

Η Φιλαρμονική Εταιρεία του Λονδίνου είχε παραγγείλει αυτή τη συμφωνία, αλλά στο τέλος δεν ευδοκίμησε. Ο Μπετόβεν ξεκίνησε τη Ενάτη Συμφωνία το 1818 και την τελείωσε το 1824. Ο μέγιστος συνθέτης είναι πλέον κωφός.
Η πρεμιέρα του έργου γίνεται το 1824 στο «Κερντνερτορτεάτερ» της Βιέννης, σε μια κατάμεστη αίθουσα, και με τον Μπετόβεν παρόντα ύστερα από 12 χρόνια. Διηγούνται πολλές ιστορίες για αυτό το γεγονός. Το σίγουρο είναι ότι στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Ο συνθέτης δέχεται ενθουσιώδη χειροκροτήματα και περισσότερα μπιζαρίσματα ακόμη και από τους βασιλιάδες. Μόλις εκείνος θα αντιληφθεί την αποθέωση του κοινού, θα συγκινηθεί. Μπορεί να μην άκουγε, αλλά έβλεπε βεβαίως μαντίλια στον αέρα, σηκωμένα χέρια και καπέλα…

Καρυοθραύστης - το γιορτινό «παραμύθι» του Τσαϊκόφσκι

Ο Καρυοθραύστης είναι το τρίτο και τελευταίο μπαλέτο που έγραψε προς το τέλος της ζωής του ο Τσαϊκόφσκι. Η πρεμιέρα έγινε στις 18 Δεκεμβρίου 1892, στο θέατρο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης. Το έργο είναι βασισμένο στη διασκευή που έκανε ο Αλέξανδρος Δουμάς στο παραμύθι του Ε. Τ. Α. Χόφμαν  Ο Καρυοθραύστης και ο βασιλιάς των ποντικιών, το οποίο αναφέρεται σε ένα παιδικό χριστουγεννιάτικο πάρτι. Στον Καρυοθραύστη δεν διαφαίνεται καθόλου η δυστυχία που τον βασάνιζε και εκείνη την εποχή όπως και σε ολόκληρο τον βίο του. Αντιθέτως, από τη μουσική βγαίνει μια μοναδική αίσθηση ξεγνοιασιάς και αθωότητας. Τον Απρίλιο του 1892, όταν προσπαθούσε να ολοκληρώσει την 1η Πράξη, έμαθε τα δυσάρεστα νέα του θανάτου της αδελφής του Αλεξάνδρας.

Κοντσέρτο για Πιάνο αρ. 1 του Τσαϊκόφσκι

Το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 1 σε σι ύφεση ελάσσονα αρ. 23 συνέθεσε ο Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι από τον Νοέμβριο του 1874 ως τον Φεβρουάριο του 1875.
Είναι μία από τις πιο δημοφιλείς συνθέσεις του συνθέτη και ένα από τα πιο γνωστά κοντσέρτα για πιάνο.
Η πρώτη σύνθεση δέχθηκε αυστηρή κριτική από τον Νικολάι Ρουμπινστάιν, αγαπημένο πιανίστα και δάσκαλο του συνθέτη. Αργότερα, ο Ρουμπινστάιν αποκήρυξε τις προηγούμενες κατηγορίες του και έγινε θερμός υποστηρικτής του έργου.
Ο Τσαϊκόφσκι, λαμβάνοντας σοβαρά την κριτική αυτή, αναθεώρησε το κοντσέρτο το καλοκαίρι του 1879 και τελευταία φορά τον Δεκέμβριο του 1888, δίνοντας τη μορφή που παίζεται σήμερα.
Έγραφε στη χορηγό του Φον Μεκ ο Τσαϊκόφσκι για την αντίδραση του Νικολάι Ρουμπινστάιν όταν άκουσε το Πρώτο Κοντσέρτο για Πιάνο: «Έπαιξα το πρώτο μέρος. Ούτε μία λέξη, ούτε μία παρατήρηση. Αν ήξερες μόνο πόσο απογοητευτικό είναι όταν κάποιος προσφέρει σε έναν φίλο του ένα “πιάτο” από το έργο του και εκείνος τρώει και παραμένει σιωπηλός... Οπλίστηκα με υπομονή και συνέχισα ως το τέλος. Πάλι σιωπή. Σηκώθηκα και ρώτησα: Λοιπόν;» Εν τέλει ο Ρουμπινστάιν εκφράστηκε: «...στην αρχή ήρεμα, έπειτα όλο και περισσότερο σαν τον Δία, τον κύριο των κεραυνών...».

Τζορτζ Γκέρσουιν - Γαλάζια Ραψωδία

Μπρούκλιν 1898 - Χόλυγουντ 1937.

Αμερικανός συνθέτης και πιανίστας. Παιδί Ρωσοεβραίων μεταναστών που, αν και έλαβε μόνο στοιχειώδη εκπαίδευση, διέθετε τόσο ταλέντο που του επέτρεψε να ξεπεράσει το ταπεινό ξεκίνημά του και να γράψει στην αρχή (16 ετών) τραγούδια για διαφημίσεις και κατόπιν περίφημα τραγούδια και μιούζικαλ σε ηλικία μόλις 21 ετών. Συνέθεσε επίσης αριστουργήματα όπως την κλασική, βασισμένη στην τζαζ, Γαλάζια Ραψωδία, σε ηλικία 26 ετών, το Κοντσέρτο για Πιάνο σε φα και το συμφωνικό ποίημα Ένας Αμερικανός στο Παρίσι πριν από τα 30 του. Συνέδεσε μέσα από μια σημαντική και πιο σύγχρονη συμφωνική έκφραση τη δική του μουσική με τις παραδόσεις της χώρας του, αξιοποιώντας τον ρυθμικό, αρμονικό και μελωδικό πλούτο του περιβάλλοντός του.  Απέκτησε μεγάλο κύρος, γνώρισε την εμπορική επιτυχία και πέθανε από όγκο στον εγκέφαλο σε ηλικία 38 ετών.

Ο Γκέρσουιν συνέθεσε τη Γαλάζια Ραψωδία σε διάστημα τριών εβδομάδων, κατόπιν παραγγελίας του Πολ Γουάιτμαν, διακεκριμένου μαέστρου τζαζ μπάντας. Εκείνη την εποχή ο Γκέρσουιν δεν κατείχε την τέχνη της ενορχήστρωσης, έτσι την ανέλαβε ο Φρεντ Γκοφρέ, ο οποίος αργότερα διασκεύασε το έργο για συμφωνική ορχήστρα.

Ο Μποροντίν Αλεξάντρ και οι στέπες της μουσικής του

(Αγία Πετρούπολη, 1833-1887)
Κορυφαίος Ρώσος ρομαντικός συνθέτης της Ρωσικής Εθνικής Σχολής του 19ου αιώνα, και επιστήμονας σημαντικός για τις έρευνές του πάνω στις αλδεΰδες (υποσύνολο οργανικών ενώσεων).
Ήταν μέλος της «Ομάδας των Πέντε» μαζί με τον Μίλι Μπαλακίρεφ, Νικολάι Κόρσακοφ, Μόντεστ Μουσόργκσι και Σεζάρ Κούι.
Πέθανε αιφνιδίως, λόγω της κλονισμένης του υγείας αλλά και της πίεσης από τη δουλειά του.
Από νωρίς εμφάνισε τα ολοφάνερα χαρίσματά του στις γλώσσες και στη μουσική και από τα μαθηματικά του χρόνια συνέθετε και έμαθε να παίζει πιάνο, φλάουτο και τσέλο.

Σπούδασε πρώτα στην Ιατροχειρουργική Ακαδημία και ειδικεύθηκε στη χημεία, και κατόπιν στη Δυτική Ευρώπη. Επιστρέφοντας έγινε καθηγητής χημείας στην Ιατροχειρουργική Ακαδημία. Παράλληλα, ως καταφύγιο ανάπαυσης από την επιστημονική του εργασία, συνθέτει την πρώτη του σημαντική Συμφωνία αριθ. 1 σε μι ύφ. μείζονα. Αργότερα άρχισε να συνθέτει τη Συμφωνία αριθ. 2 σε σι ελάσσονα την ίδια εποχή που ξεκίνησε την αριστουργηματική του όπερα Πρίγκιπας Ιγκόρ (η οποία όμως ολοκληρώθηκε μετά τον θάνατό του από τους Ρίμσκι Κόρσακοφ και Αλεξάντρ Γκλαζούνοφ). Η δεύτερη πράξη περιέχει τους πολυπαιγμένους πολοβτσιανούς χορούς.

Ο «Σπάρτακος» του Χατσατουριάν - το μπαλέτο και η ταινία

Αράμ Ίλιτς Χατσατουριάν (Τιφλίδα 1903 - Μόσχα 1978).
Σοβιετικός συνθέτης, αρμενικής καταγωγής. Συνέθεσε μουσική για το Κοντσέρτο για πιάνο (1936) και το μπαλέτο Γκαγιανέ (1942), που περιλαμβάνει τον δημοφιλή και ρυθμικότατο Χορό των Σπαθιών. Τιμήθηκε δύο φορές με το Βραβείο Λένιν και είναι ο συνθέτης της μουσικής του αρμενικού εθνικού ύμνου.
Ως νεαρός επηρεάσθηκε από τη δυτική μουσική, και δη από τον Μορίς Ραβέλ. Στην Πρώτη του Συμφωνία (1935) και στα μεταγενέστερα έργα του αυτή η επιρροή υποχώρησε μπροστά στο ενδιαφέρον του για την εθνική κληρονομιά της αρμενικής λαϊκής μουσικής, καθώς και άλλων λαϊκών παραδόσεων της Γεωργίας, της Ρωσίας, της Τουρκίας και του Αζερμπαϊτζάν.

«Για την Ελίζα» του Μπετόβεν

Το έργο αυτό είναι μια μπαγκατέλα σε λα ελάσσονα για πιάνο, πασίγνωστη ως «Fur Elise». 
Τώρα, η λέξη μπαγκατέλα σημαίνει στη μουσική ένα μικρό μουσικό κομμάτι, συνήθως για πιάνο, ανάλαφρου και πνευματώδους χαρακτήρα. Κυριολεκτικά, μια σύντομη ανεπιτήδευτη οργανική σύνθεση, που αφορά το ύφος του κομματιού. [Γενικώς, στα ιταλικά η λέξη σημαίνει κάτι μικρό και ασήμαντο αλλά και μικρό διακοσμητικό αντικείμενο, οι Γάλλοι έχουν ένα είδος προφιτερόλ που το λένε μπαγκατέλ, είναι επίσης ένα παιχνίδι του μπιλιάρδου, και στα ελληνικά σημαίνει ό,τι πιο ευτελές).

Αυτό το μικρό κομμάτι, όχι παραπάνω από τέσσερα λεπτά, άραγε μπορεί να χαρακτηρισθεί μπαγκατέλα; 
Είναι σίγουρα το ίδιο αναγνωρίσιμο όσο η 5η Συμφωνία και η 9η Συμφωνία του Μπετόβεν, μην πούμε περισσότερο. Ακόμη και να μην την έχουμε ακούσει ως κλασικό κομμάτι, σίγουρα τη συναντήσαμε κάπου στην τηλεόραση, στις διαφημίσεις, και όπου αλλού.

Το έργο είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη:

A-B-A-C-A. Αρχίζει με το κεντρικό θέμα, μια απλή μελαγχολική μελωδία παιγμένη γλυκά, στη συνέχεια, σύντομα ανεβάζει κλίμακα, ξαναγυρίζει στο κεντρικό θέμα, προχωράει σε πιο ταραχώδη ρυθμό μέχρι να επιστρέψει στο κυρίως θέμα.  Πιστεύεται ότι ο Μπετόβεν είχε σκοπό να συμπληρώσει αυτό το μικρό κομμάτι σε μια σειρά από μπαγκατέλες.

Άντονιν Ντβόρζακ «Η Συμφωνία του Νέου Κόσμου»

Τη Συμφωνία αρ. 9 σε μι ελάσσονα «Από τον Νέο Κόσμο», Op. 95, B. 178, ευρέως γνωστή ως  «Συμφωνία του Νέου Κόσμου», ο Ντβόρζακ τη συνέθεσε  το 1893 ενώ ήταν διευθυντής του Εθνικού Ωδείου της Αμερικής, στη διάρκεια των ετών 1892-1895, όπου είχε αφήσει την Πράγα για την Αμερική και για έναν καθόλου ευκαταφρόνητο μισθό – 15.000 δολάρια. Η πιο γνωστή Ενάτη Συμφωνία μετά του Μπετόβεν, είναι μακράν η πιο δημοφιλής συμφωνία του Τσέχου συνθέτη και ένα από τα πιο σημαντικά έργα στο ρομαντικό ρεπερτόριο. Σε παλαιότερη βιβλιογραφία και ηχογραφήσεις συχνά αναφέρεται ως Συμφωνία αρ. 5. 

Ο αστροναύτης Νηλ Άρμστρονγκ είχε πάρει μαζί του αυτή τη συμφωνία κατά τη διάρκεια της αποστολής του Apollo 11, στην πρώτη προσελήνωση, το 1969.

Το έργο είναι γραμμένο για δύο φλάουτα, πίκολο, δύο όμποε, δύο κλαρινέτα, δύο φαγκότα, τέσσερα κόρνα, δύο τρομπέτες, τρία τρομπόνια, τούμπα, τύμπανα, κύμβαλα, τρίγωνο, βιολιά, βιόλες, βιολοντσέλα, και κοντραμπάσα.

Τζουζέπε Βέρντι - Τραβιάτα

Λε Ρόνκολε (1813 - Μιλάνο 1901)

Ιταλός συνθέτης. Ρομαντικός μουσικός και σημαντικός δραματουργός, ο λυρικότερος συνθέτης των μελοδραμάτων της Ιταλίας. Ενώ τα πρώτα του έργα δεν είχαν μεγάλη επιτυχία, το 1839 ανεβάζει την πρώτη του όπερα Ομπέρτο, ο κόμης του Σαν Μπονιφάτσιο στο θέατρο της Σκάλας με μεγάλη επιτυχία. Ωστόσο, το έργο που τον καθιερώνει είναι ο Ναβουχοδονόσορ (Σκάλα 1842). Κατά τη δεύτερη περίοδό του ο μεγαλοφυής συνθέτης με λαμπρά έργα γίνεται διάσημος στο ευρύτερο κοινό και έξω από τα σύνορα της χώρας του. Σημαντικότερα έργα του: Ναμπούκο (1842), Ριγκολέτο (1851), Τραβιάτα (1853), Τροβατόρε (1853), Σικελικός Εσπερινός (1855), Χορός μεταμφιεσμένων (1859), Οθέλλος (1887), Φάλτσαφ (1892) κ.ά..

Το 1871 κατά παραγγελία  του φιλόδοξου και θεατρόφιλου Ισμαήλ Ιμπν Ιμπραήμ Πασά, αντιβασιλέα της Αιγύπτου, ο οποίος ήθελε να προσδώσει ξεχωριστή λάμψη στα εγκαίνια της νέας όπερας του Καΐρου, που συνέπιπτε με τα εγκαίνια της διώρυγας του Σουέζ, συνθέτει την Αΐντα. Και έτσι καθίσταται παγκοσμίως γνωστός.

Το Τουρκικό Εμβατήριο του Μότσαρτ

Η Σονάτα για πιάνο αρ. 11 σε Λα μείζονα, Κ. 331, του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ, αποτελείται από τρία μέρη και έχει διάρκεια 20 λεπτά. Δεν είναι γνωστό πού και πότε ο Μότσαρτ συνέθεσε αυτή τη σονάτα. Πιο πιθανό θεωρείται  το Σάλτσμπουργκ περί το 1783,  προτείνεται ωστόσο και το Παρίσι κατά τη διάρκεια του 1778.
Το τελευταίο μέρος που λέγεται «Alla Turca», γνωστό ως «Turkish Rondo» («Τουρκικό Εμβατήριο»), ακούγεται και μόνο του, καθώς θεωρείται ένα από τα πιο δημοφιλή κομμάτια πιάνου. Ο ίδιος ο Μότσαρτ έδωσε στο εμβατήριο το όνομα «Α λα Τούρκα», επηρεασμένος από τη μουσική από τις καλούμενες «μπάντες των Τούρκων Γενίτσαρων», ένα ευρωπαϊκό μουσικό ύφος που εκείνη την εποχή ήταν πολύ δημοφιλές, επηρεασμένο από τους Οθωμανούς στρατιώτες, τον τρόπο ζωής τους, την πειθαρχία τους, τις στολές τους κ.ά. Μολονότι οι Τούρκοι ήταν αντίπαλοι της Αυστρίας, οι τεράστιες διαφορές στην κουλτούρα και στον πολιτισμό και η πολεμική τους δυναμική άσκησαν  γοητεία στη Βιέννη.

Το αριστουργηματικό Ρέκβιεμ του Μπραμς

Το ρέκβιεμ (ανάπαυση) είναι στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία προσευχή υπέρ αναπαύσεως των νεκρών. Στη μουσική είναι σύνθεση βασισμένη σε αυτή τη νεκρώσιμη ακολουθία.
Ο Γιοχάνες Μπραμς συνέθεσε το Γερμανικό Ρέκβιεμ (Ein Deutsches Requiem Op. 45) μεταξύ 1865 και 1868 και πρέπει να ονομάστηκε έτσι εξαιτίας του γερμανικού κειμένου, ενώ ο ίδιος ο συνθέτης είχε πει ότι θα προτιμούσε να το είχε ονομάσει «Πανανθρώπινο».
Ο μεγάλος μουσουργός χρησιμοποιεί ένα καθαρά προσωπικό ύφος, χωρίς να στηριχθεί στο καθιερωμένο κατά παράδοση λατινικό κείμενο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, αλλά σε αποσπάσματα από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη και από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια. Το έργο προβάλλει περισσότερο τον ανθρώπινο πόνο και λιγότερο το μεταφυσικό δέος του θανάτου και θεωρείται από τα κορυφαία του συνθέτη. Είναι ένα μεγάλο κατανυκτικό μουσικό έργο για χορωδία, ορχήστρα, σολίστ σοπράνο και βαρύτονο.
Αποτελείται από επτά μέρη, και θεωρείται το σημαντικότερο έργο του Μπραμς.

Το «Kοντσέρτο του Αρανχουέθ»

Χοακίν Ροντρίγο

Το «Kοντσέρτο του Αρανχουέθ» είναι ένα έργο για κλασική κιθάρα και ορχήστρα που συνέθεσε ο Ισπανός συνθέτης Χοακίν Ροντρίγο (1901-1999). Γραμμένο το 1939, είναι μακράν το πιο γνωστό έργο του Ροντρίγο, και η επιτυχία του τον εδραίωσε ως έναν από τους σημαντικότερους συνθέτες της Ισπανίας του 20ού αιώνα.
Το Adagio είναι πιθανόν το πιο διάσημο και πιο αναγνωρίσιμο μέρος του έργου, και έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές ταινίες, τηλεοπτικές εκπομπές, και διαφημίσεις. Κατά συνέπεια, πολλοί άνθρωποι σίγουρα έχουν ακούσει το Κοντσέρτο χωρίς να γνωρίζουν τον τίτλο ή τον συνθέτη του. «Το κοντσέρτο του Αρανχουέθ» ο Ροντρίγο το εμπνεύσθηκε από τους κήπους του Βασιλικού Παλατιού του Αρανχουέθ, ανοιξιάτικο θέρετρο και κήποι, που κτίσθηκε από τον Φίλιππο Β’ στο τελευταίο μισό του 16ου αιώνα και ανοικοδομήθηκε στα μέσα του 18ου αιώνα από τον Φερδινάνδο Δ’. Το έργο μεταφέρει τον ακροατή σε έναν άλλο τόπο και χρόνο μέσω της επίκλησης των ήχων της φύσης.
Το Κοντσέρτο αποτελείται από τρία μέρη: Allegro con spirito, Adagio and Allegro gentile.

Φραντς Σούμπερτ, τελευταίος από τους κλασικούς

(Λίχντελαλ, στη σημερινή Βιέννη, 1797 - Βιέννη 1828)

Αυστριακός συνθέτης που γεφύρωσε την κλασική με τη ρομαντική μουσική. Είναι κυρίως ονομαστός για τη μελωδία και την αρμονία των τραγουδιών του – ληντ, πληθ. λήντερ (ποίημα που τραγουδιέται από μία ή περισσότερες φωνές, με ή χωρίς τη συνοδεία οργανικής μουσικής και είναι ενσωματωμένο στην παράδοση των γερμανόφωνων χωρών).

Η δημοτικότητα των τραγουδιών  και της χορευτικής μουσικής ήταν τόσο μεγάλη στη Βιέννη, ώστε δημιουργήθηκαν ειδικές γιορτές αφιερωμένες στη μουσική του – «Οι σουμπερτιάδες»–, οι οποίες δίνονταν στα σπίτια πλουσίων εμπόρων και κρατικών υπαλλήλων.

Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ - η μεγαλοφυΐα της μελωδίας

(Ζάλτσμπουργκ 1756 - Βιέννη 1791)
Ο Γερμανός αυτός συνθέτης θεωρείται από πολλούς ως η μεγαλύτερη ιδιοφυΐα όλων των εποχών. Ήταν ένας από τους τρεις ή τέσσερεις κορυφαίους παγκοσμίως συνθέτες της όπερας και κεντρική φυσιογνωμία της κλασικής σχολής της Βιέννης.
Με τον Μότσαρτ η δυτική μουσική φθάνει στην πλήρωσή της – αναζητά την καθαρότητα και την κομψότητα επιτυγχάνοντας το μεγαλείο. Η αγνή ομορφιά, η τελειότητα και το βάθος της μουσικής του γοητεύει και εκπλήττει τον ακροατή, γράφοντας με απίστευτη ευκολία σε κάθε μορφή –συμπεριλαμβανομένης και της χορευτικής μουσικής. Ωστόσο το μεγαλύτερο επίτευγμά του ήταν η σκιαγράφηση των χαρακτήρων της όπερας – ανθρώπινοι και ικανοί να αλλάζουν όσο εκτυλίσσεται η δράση του δράματος.
Έγραψε: όπερες, Η απαγωγή απ’ το σεράι, Οι γάμοι του Φίγκαρο, Ντον Τζοβάνι, Έτσι κάνουν όλες, Ο μαγεμένος αυλός κ.ά. Συμφωνίες, μεταξύ άλλων την 40ή σε σολ ελάσσονα και την 41η του Διός. Επίσης σονάτες, 27 κοντσέρτα για πιάνο, έργα μουσικής δωματίου και θρησκευτική μουσική, Ρέκβιεμ.

Φραντς Λιστ - ο δεξιοτέχνης του πιάνου

(Ντομποργιάν, σημερ. Ράιντινγκ, Αυστρία 1811 - Μπάυροϊτ 1886). Ούγγρος συνθέτης και πιανίστας. Απαράμιλλος δεξιοτέχνης, ανανέωσε την πιανιστική τεχνική και καινοτόμησε στον τομέα της αρμονίας. Στη νεότητά του διηύρυνε τους ορίζοντες της πιανιστικής δεξιοτεχνίας φθάνοντας σε όρια αδιανόητα ως τότε, κάνοντας ό,τι περίπου είχε κάνει λίγα χρόνια για το βιολί το ίνδαλμά του, ο Παγκανίνι. Ο Λιστ έγινε το «αγαπημένο παιδί» της ευρωπαϊκής καλής κοινωνίας και ήταν διάσημος για τις ερωτικές του περιπέτειες.

Ο Λιστ υπήρξε αναμφίβολα ο πιο διάσημος πιανίστας της ιστορίας, εξαιρετικά καινοτόμος συνθέτης και άνθρωπος απροσμέτρητης γενναιοδωρίας.
Συνέθεσε συμφωνικά ποιήματα (Πρελούδια, 1854), Συμφωνία Φάουστ (1857), μια μεγάλη σονάτα, 12 σπουδές υπερβατικής εκτέλεσης και 19 Ουγγρικές ραψωδίες για πιάνο, ορατόριο (Christus), έργα για όργανο και το Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα Νο 1που θα ακούσουμε πιο κάτω.

Γκέοργκ Φρήντριχ Χαίντελ - Βασιλικά πυροτεχνήματα

(Χάλε 1685 - Λονδίνο 1759). Γερμανός συνθέτης πολιτογραφημένος Βρετανός. Το μουσικό του ιδίωμα, που διακρίνεται για τη μεγαλοπρέπεια και τον λυρισμό του, αποτελεί αριστοτεχνική σύνθεση του ιταλικού, του γαλλικού, του γερμανικού και του βρετανικού ύφους. Έγραψε όπερες (Ρινάλντο, 1711) σονάτες κοντσέρτα και σουίτες (Μουσική των νερών, Μουσική για τα βασιλικά πυροτεχνήματα και κυρίως ορατόρια (Ο Ισραήλ στην Αίγυπτο, 1739, Μεσσίας, 1742, Ιούδας ο Μακκαβαίος, 1747).

Μουσική για τα βασιλικά πυροτεχνήματα

Για να απολαύσουμε το έργο αυτό πρέπει να έχουμε πάντα στο μυαλό μας τον σκοπό για τον οποίο γράφτηκε. Ο εορτασμός της υπογραφής της Συνθήκης του Αιξ-λα-Σαπέλ με πυροτεχνήματα στο Γκριν Παρκ του Λονδίνου δίνει την ευκαιρία στην Αυλή να παραγγείλει στον Βασιλικό Συνθέτη ένα επετειακό έργο. Η μουσική μπορεί να παρουσιασθεί σε όλη τη διάρκεια της βραδιάς.
 Όταν τελείωσαν οι εκδηλώσεις η Γέφυρα του Λονδίνου αποκλείσθηκε από τα αμάξια, το περίπτερο που είχε κατασκευασθεί επί τη ευκαιρία του γεγονότος πήρε φωτιά από τα πυροτεχνήματα, και ακολούθησαν συμπλοκές μεθυσμένων παντού στην περιοχή. Η μουσική όμως, με τον μεγαλοπρεπή χαρακτήρα και τα ποικίλματα, υπήρξε και παραμένει ένας θρίαμβος.
Το πρώτο μέρος είναι γραμμένο με τρόπο μιας εισαγωγής, αλλά τα χορευτικά μέρη μπορούν να ερμηνευθούν σε δημόσιους χορούς, έπειτα από απαίτηση του κοινού.
Το κυρίως θέμα, μια μεγαλειώδης φανφάρα (μελωδία με πανηγυρικό χαρακτήρα), ερμηνεύεται από την ορχήστρα. Αυτή η αβρή μελωδία επιβάλλει την πανηγυρική βασιλική ατμόσφαιρα των ανακτορικών εορτών στο πρώτο ήμισυ του 18ου αιώνα.

---

Η Έκτη Συμφωνία (Ποιμενική) του Μπετόβεν

Ο Μπετόβεν ολοκλήρωσε την Έκτη Συμφωνία σχεδόν μαζί με την Πέμπτη, το 1808, στο χωριό Χάιλιγκενσταντ, κοντά στη Βιέννη. Το έργο στηρίχθηκε στην πανθεϊστική αγάπη του για τη φύση. Είναι γνωστότερη ως «Ποιμενική», λόγω του βουκολικού χρώματός της.
Ο συνθέτης επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στην ποιμενική ατμόσφαιρα όχι τόσο μέσα από μια ηχητική περιγραφή της φύσης και των στοιχείων της, όπως κάνει ο Αντόνιο Βιβάλντι στις «Τέσσερις εποχές», όσο μέσα από την ανάδειξη του ανθρώπινου αισθήματος που λειτουργεί ως ένα συνεχές θεματικό υπόβαθρο. Περισσότερο από τα φυσικά φαινόμενα, ο κύριος χαρακτήρας του έργου είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, ο γεωργός, ο άνθρωπος της υπαίθρου. Η δύναμη του φυσικού κόσμου προκαλεί σε αυτόν ποικίλα συναισθήματα, φόβο, θαυμασμό, χαρά ευγνωμοσύνη και της αίσθηση της γιορτής.

Η Πέμπτη Συμφωνία του Μπετόβεν

Το σπίτι που γεννήθηκε και έζησε ο Μπετόβεν,
σήμερα μουσείο

«Ο πιο σαγηνευτικός ήχος που εισχώρησε ποτέ στην ακοή του ανθρώπου» (Ε.Μ. Φόρστερ, συγγραφέας, Επιστροφή στο Χάουαρντς Εντ)
Το πιο δημοφιλές στην ιστορία της μουσικής έργο ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν το ολοκλήρωσε ταυτόχρονα με την Έκτη Συμφωνία του και (με ελάχιστες πρόβες) παρουσιάστηκαν και οι δύο συμφωνίες διαδοχικά στο παγωμένο Θέατρο της Βιέννης, τον Δεκέμβριο του 1808, σε μια συναυλία τετράωρης διάρκειας μαζί με άλλα έργα του μεγάλου μουσουργού. Είχε αρχίσει να το σχεδιάζει στις αρχές του 1803 αλλά το μεγαλύτερο μέρος του γράφτηκε το 1807 και τελείωσε στις αρχές του 1808 στο Χάιλιγκενσταντ, κοντά στη Βιέννη.



Ο Μπετόβεν μετά τη συναυλία έγραψε στους εκδότες του: «Ίσως σταλούν κάποιες αρνητικές κριτικές για την τελευταία μου συναυλία… Παρότι έγιναν ορισμένα λάθη που δεν μπορούσα να προβλέψω, οι ακροατές χειροκρότησαν με ενθουσιασμό όλο το πρόγραμμα».
Η Πέμπτη Συμφωνία αρχίζει με την παρουσίαση του βασικού θέματος που κυριαρχείται από ένα δραματικό μοτίβο τεσσάρων φθόγγων και εμφανίζεται σε όλο το έργο, με διαφορετικές μορφές και στα τέσσερα μέρη. Ο Μπετόβεν παραλλάσσει το μοτίβο προσαρμόζοντάς το στο κλίμα κάθε μέρους. Ολόκληρο το πλήρες πάθους πρώτο μέρος αποτελεί τον συνδετικό κρίκο με το λυρικό δεύτερο μέρος, με το μυστηριακό τρίτο και με το θριαμβικό φινάλε.

Ζορζ Μπιζέ - «Κάρμεν»

(Παρίσι 1838 - Μπουζιβάλ 1875). Γάλλος συνθέτης. Συνέθεσε για το λυρικό θέατρο έργα γεμάτα ζωντάνια και γραφικότητα (Αλιείς μαργαριταριών,1863, Αρλεζιάνα, 1872, Κάρμεν, 1875).

H «Κάρμεν» είναι μια όπερα σε τέσσερεις πράξεις. Το λιμπρέτο γράφτηκε από τον Α. Μεγιάκ και Λ. Αλεβύ, ενώ η νουβέλα είναι του Πρ. Μεριμέ. Η όπερα παίχθηκε πρώτη φορά στην Οπερά-Κομίκ του Παρισιού, στις 3 Μαρτίου 1875, αλλά το κοινό δεν τη δέχθηκε με ενθουσιασμό. Η ερωτική τσιγγάνα, οι λαθρέμποροι, και η παρακμιακή ατμόσφαιρα της παράστασης αποθάρρυναν του Παριζιάνους. Ο Μπιζέ δυστυχώς δεν έζησε για να δρέψει τις δάφνες από τη μετέπειτα επιτυχία του έργου του, αφού πέθανε σε πολύ νεαρή ηλικία (37 ετών) από καρδιακή προσβολή.

Η Κάρμεν είναι γραμμένη στο ύφος της οπερά-κομίκ και αφηγείται την ιστορία του δον Χοσέ, ενός στρατιώτη που σαγηνεύεται από τα θέλγητρα της φλογερής τσιγγάνας Κάρμεν. Ο Χοσέ εγκαταλείπει τα πάντα για χάρη της, όμως χάνει την αγάπη της Κάρμεν από τον γοητευτικό ταυρομάχο Εσκαμίλιο, οπότε ο Χοσέ τη σκοτώνει τυφλωμένος από το πάθος και τη ζήλια.
Οι μουσικολόγοι θεωρούν ότι η όπερα αυτή συνδέει με γέφυρα την παραδοσιακή οπερά-κομίκ και τον ρεαλισμό (ή τον verismo) που χαρακτήριζε την ιταλική όπερα του 19ου αιώνα. Σε γαλλικό ύφος, και με πολλές καινοτομίες που δεν έγιναν εύκολα αποδεκτές εκείνη την εποχή, χρειάσθηκε πρώτα να εξαπλωθεί η φήμη της εκτός Γαλλίας για να κερδίσει τη θέση που της άξιζε σε αυτό το είδος.
Η όπερα πλέον είναι από τις πιο διάσημες στον κόσμο και ξεχωρίζει για τη λαμπρότητα της μελωδίας της, της αρμονίας και της ενορχήστρωσης, και για τη συγκινησιακή έκφραση των χαρακτήρων του Μπιζέ.
Έχoυν γίνει πολλές χορογραφίες του έργου, ενώ ομότιτλες ταινίες σκηνοθέτησαν ο Ερνστ Λιούμπιτς (1918), ο Κ. Σάουρα (1983), ο Φρ. Ρόζι (1984), καθώς και ο Ότο Πρέμινγκερ που εμπνεύστηκε την ταινία Carmen Jones (1954).

Η «Κάρμεν» του Φραντσέσκο Ρόζι

Με τη Χούλια Μιγκένεθ

«Τορεαντόρ» με τον υπέροχο Ντμίτρι Χβοροστόφσκι

Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι - Η λίμνη των κύκνων

(Βότκινσκ 1840 – Αγία Πετρούπολη 1893) Ρώσος συνθέτης, που εκπαιδεύθηκε για καριέρα δημοσίου υπαλλήλου αλλά την εγκατέλειψε γρήγορα ακολουθώντας την κλίση του για τη μουσική σύνθεση. Το έργο του περιλαμβάνει έργα για πιάνο, έξι συμφωνίες (μεταξύ των οποίων η Παθητική), φαντασίες-εισαγωγές, μπαλέτα, Η λίμνη των κύκνων (1876), Η ωραία Κοιμωμένη (1890), Καρυοθραύστης (1892), κοντσέρτα, και όπερες (Ευγένιος Ονιέγκιν, Ντάμα πίκα).

Η λίμνη των κύκνων, το πρώτο μπαλέτο του Τσαϊκόφσκι, έχει μουσικό πνεύμα εξαίσιο και εκλεπτυσμένο, ενώ ταυτόχρονα ανανεώνει την ερμηνευτική αντίληψη του χορού. Ένα από τα αριστουργήματα του είδους. Παραγγέλθηκε από το Αυτοκρατορικό Θέατρο Μπαλσόι της Μόσχας τον Μάιο του 1875.

Η παραμυθένια πλοκή περιστρέφεται γύρω από την αγάπη του νεαρού πρίγκιπα Ζίγκφριντ και της όμορφης πριγκίπισσας Οντέτ που της έχει κάνει μάγια ο κακός μάγος Ρότμπαρτ. Η αγάπη του Ζίγκφριντ για την Οντέτ θριαμβεύει επί της δύναμης του κακού, αν και με τραγικό τρόπο.
Η πρεμιέρα της παράστασης δόθηκε στις 20 Φεβρουαρίου και γνώρισε παταγώδη αποτυχία. Αρκετά χρόνια αργότερα όμως, και συγκεκριμένα στο θέατρο Μαριίνσκι της Αγίας Πετρούπολης στις 15 Ιανουαρίου 1895 (έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Τσαϊκόφσκι), και με νέα χορογραφία από τον Μαριούς Πετιπά και Λεβ Ιβανόφ, η παράσταση αποθεώνεται.

(Σκηνή ΙΙ-14) Το βασικό θέμα

Ισπανικός χορός

Τέσσερεις μικροί κύκνοι (pas de deux)

---